284اما دورۀ حكومت صفوىها چندان طولانى نبود و توسط سلطان سليمان قانونى عثمانى كه در روز دوشنبه، 24 جمادىالاولى بغداد را به اشغال خود درآورد، به پايان رسيد. اين سلطان پس از چندى كه به زيارت كاظميه مشرف شد، امر كرد تا وضعيت اين زيارتگاه همچنان كه هست باقى بماند. نيز كارهاى ناتمام آن مشهد شريف را به پايان رساند و حقوق ماهيانۀ خادمان و متوليان را مشخص و تصويب كرد.
چهار قرن اخير از تاريخ بغداد و كاظميه، يعنى از حكومت صفوى تا هجوم عثمانى آكنده از مصائب و بيمارىها و طاعونها و سيلها و وباهاست و خشونتها و جنگهاى هميشگى، عامل اساسى در تحولات كاظمين و به طور عام در تحولات همۀ عراق به شمار مىرود.
هنگامى كه تركها در دورههاى دوم حكومت خود، مقررات ضمان يا ضمانت ادارى را مقرر و تصويب كردند، كاظمين يكى از شهرهاى مشمول اين قانون بود. اين قرارداد و ضمان بدين شكل بود كه حكومت پس از به مزايده گذاشتن ضمانت يك شهر مشخص، هركس بالاترين مبلغ را پيشنهاد مىكرد و بيشتر از آن پيشنهادى نمىشد، آن شخص مقدارى از مبلغ ضمانتى را نقداً به كسى كه مزايده و ضمان با حضور او صورت گرفته، مىپرداخت و مبلغى را به صورت نسيه در وقت مشخص پرداخت مىكرد. در عوض، حكومت به ضامن اين اختيار را مىداد كه به هر شكل كه مىتواند و مىخواهد، مبلغ ضمانتى براى حكومت را از شهر مورد نظر جمعآورى كند و هرچه بيش از آن به دست آورد، سهم خود او باشد. حكومت همچنين متعهد مىشد كه شخص ضامن را در جمعآورى مبالغ، از جهت مادى و نظامى يارى دهد.
ضامن در مقدار و چگونگى تصرف در امور و مسائل مردم بنابر خواست و هوس و آزمندى خويش، آزاد بود و هرگونه كه مىخواست عمل مىكرد. پس از جستوجو در كتابها و نوشتههاى خطى و منابع قديمى مىتوانيم به نام تعدادى از اين ملتزمين و ضامنها دست يابيم كه قديمىترين آنها مربوط به پايان قرن يازدهم و اوايل قرن دوازدهم است 1.
زمانى كه «مدحت پاشا» به عنوان والى وارد عراق شد، از كارهاى اصلاحى او آن بود كه قانون التزام و ضمان را برچيد و كارمندان ادارى را براى اين امر تعيين نمود كه حقوق ماهيانه خود را از بيتالمال دريافت مىكردند. وى شهر كاظمين منطقۀ ادارى خاصى قرار داد كه