258بسيار قوى شده است. علما همگى اعلام كردهاند كه رأى به نفع اشغالگران مساوى است با خروج از دين و طرد شدن از مجامع شيعى. . . تنها تعداد اندكى از ساكنين كاظمين توانستند بيانيهاى در جهت مصالح انگليسىها امضا كنند.
خانم گِرترود بِل نيز مىنويسد:
اين حركتهاى ضد استعمارى مردم، روحيه ملّىگرايى عجيبى همراه با هوشيارى خاصّى را به وجود آورده و همچنان در حال تقويت و ازدياد است؛ بهويژه پس از پخش خبر قيموميت انگليس بر عراق در سوم مارس، كه موجب اتحادّ شيعه و سنّى شده است. . . اجتماعات مشترك دينىاى كه در كاظمين برگزار مىكنند، بهانهاى شده براى موضعگيرىهاى ضد انگليسى. سنّىها در مراسم عزادارى حسين بن على در حرم كاظمين شركت مىكنند 1. . . گردانندگان اين جلسات در كاظمين مردانى بودند از طوايف مختلف؛ مثل «سيد محمد صدر» كه از خاندان علم و فضيلت در كاظمين هستند و «جعفر ابوالتمن» كه تاجرى شيعه است. از بزرگان اهل سنت نيز يوسف افندى، شيخ احمد داود و على افندى و. . . گروهى پانزده نفره تشكيل شد به نام نمايندگان مردم كاظمين كه درخواست ملاقات با فرماندار بغداد را داشتند تا نظرات خود را به اطّلاع او برسانند. 2
به گفته فيليپ، هيجانهاى سياسى در كاظمين به اوج خود نزديك مىشود. بيانيهها و نامهها پشت سر هم از طرف مراجع صادر مىگردد؛ بهويژه ميرزا محمّدتقى شيرازى كه در كاظمين حضور دارد و مردم را به شورش عليه انگليسىها تشويق مىكند. 3سرانجام پس از فراز و نشيبهاى بسيار، فيصل اول در سال 1921م به پادشاهى عراق رسيد و انگلستان نقش اصلى را در اين امر بازى كرد. فيليپ مىنويسد:
فيصل فرداى روزى كه به شاهى رسيد، به كاظمين آمد. شهر را آزين بسته بودند. كاظمين با برگزارى جشن بزرگى به استقبال ملك فيصل رفت. فيصل به حرم آمد و موافق مذهب شيعه نماز خواند. . . اين خوشامدگويى حامل پيام صلح و آرامش براى بغداد بود. انگليس فيصل را آورد تا عراق را از دست ندهد؛ امّا شيخ مهدى خالصى براى پادشاهى فيصل شرطى قرار داد و آن، آزادى كامل عراق از يوغ انگليس بود كه اين مخالف خواست انگليس بود. شيخ مهدى خالصى تأكيد فراوان بر روى اين شرط داشت. بيانيه او از كاظمين به