70حال پرسش اين است كه آيا مى‌توان همه اين اصحاب را عادل شمرد و سخن آنان را حجت دانست؟

عقيده شيعه درباره صحابه اين است كه تأثيرگذارى همنشينى با رسول اكرم (ص) در رشد اخلاقى، كمالات معنوى و معرفتى اصحاب، به ميزان قابليت و ظرفيت وجودى آنان بستگى داشت، نه به ميزان عظمت شخص پيامبر اكرم (ص) . از اين رو بعضى از اصحاب به بركت مصاحبت آن حضرت (ص) ، به بالاترين درجات كمال علمى و اخلاقى دست يافتند؛ تا آنجاكه پيامبر (ص) ، آنان را از اهل و خاندان خود به شمار آورده‌اند؛ كسانى همچون سلمان فارسى رحمه الله از اين قبيل‌اند. بعضى به اين مرتبه از كمال نرسيدند، اما از مصاحبت آن حضرت (ص) به مقام سلامت نفس نايل شدند. بعضى ديگر نيز از اين مصاحبت جز بهره‌اى اندك نبردند. اين تفاوت، جز به دليل كوتاهى و تقصير مصاحبان، يا مضيق و محدود بودن استعداد و ظرفيت وجودى آنان نيست. ¹

ج) تقيه

به اعتقاد شيعه، تقيه قاعده و روشى عقلايى است و از ضروريات زندگى بشر به شمار مى‌رود. اين امر در شرايع آسمانى نيز به رسميت شناخته شده است و مسلمانان - فارغ از گرايش‌هاى مذهبى خود - از آن بهره برده‌اند. با اين حال، پيشوايان معصوم شيعه نسبت به تقيه، تأكيد و اهتمام ويژه‌اى داشته‌اند. تا آنجاكه در روايات متعدد ² آن را شرط دين‌دارى و ايمان‌مدارى معرفى كرده‌اند: « لا ايمان لمن لا تقية له»، ³ «لا دين لمن لا تقية