174استفاده مى‌شود كه هرگاه نشانه‌هايى از توطئه و نقض پيمان مشاهده شد، مسلمانان حق دارند پيمان را يك‌جانبه لغو كنند. ولى بايد جوانمردانه لغو پيمان را اعلام نمايند.

آموزه‌ها و پيام‌ها

1. خدا و رسولش در برابر مشركان پيمان‌شكن، تعهدى ندارند.

2. از مشركان بيزارى بجوييد و برائت خود را اعلام كنيد.

ذكر و دعا در ايام حج

فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ . (بقره: 200)

و هنگامى كه اعمال [حج] خود را به‌جاى آورديد، همانند يادآورى شما از نياكانتان، يا با يادمانى شديدتر، خدا را به ياد آوريد و از مردم كسى است كه مى‌گويد: «[اى] پروردگار ما! به ما، در [همين] دنيا بده» و حال آنكه برايش در آخرت هيچ بهره‌اى نيست.

نكته‌ها و اشاره‌ها

1. از امام باقر(ع) نقل شده است كه مردم در زمان جاهليت، پس از انجام دادن مراسم حج، اجتماعى تشكيل مى‌دادند و افتخارات موهومى كه از پدرانشان نصيب آنها شده بود و شرح حال آنان را برمى‌شمردند. ¹

قرآن كريم در اين آيه يادآور مى‌شود كه پس از مراسم حج، به ياد