320شيطان، عصيان كند و چون رسول الله (ص) به مبارزه با مستكبران بپردازد و چون هاجر نااميد نشود و به خدا توكل كند، عظمت مىيابد و احساس شخصيت و عزت مىكند.
مقام معظم رهبرى، سوغات واقعى حج را اخلاق و روحيات خوبى مىداند كه حاجى با خود مىآورد، ايشان مىفرمايد:
سوغات، معنويتى است كه شما در خودتان ذخيره مىكنيد و مىآوريد؛ اخلاق و روحياتى است كه با خودتان مىآوريد. ما ديدهايم كسانى را كه وقتى از حج برمىگردند، چهره و رفتار و كلام و ظاهر و باطن آنها انسان را موعظه مىكند و تحت تأثير قرار مىدهد؛ اين خوب است؛ اين سوغات واقعى است. 1
فرمودههاى مقام معظم رهبرى در اين باره، فراوان است و اين نقلقولها به عنوان نمونه است و بايد در مقالهها و بلكه كتابهايى مستقل، هر يك از اين ابعاد، مورد بررسى پژوهشگران و محققان قرار بگيرد.
ناگفته پيداست كه ما بىنهايت به تربيت اخلاقى نياز داريم؛ هم در سطح ملى و هم در سطح منطقهاى و هم در دنياى اسلام و حتى در جهان.
3. قانون و حج
الف) مفهوم تربيت قانونى
پس از تربيت عقلانى و اخلاقى، نوبت به تربيت انضباط و تربيت قانونى مىرسد. چنانكه در چارچوب نظرى و تا اينجا بحث شد، نگاه مقام معظم رهبرى به اسلام، جامع و منظومهاى است. بار ديگر بر اين نگاه سيستمى تأكيد مىكنيم و ضمن آن تربيت قانونى را بيان مىكنيم. به گفته ايشان ابعاد سه گانه اسلام از اين قرار است:
1. ارائه بينشى خردمندانه و عميق درباره جهان و انسان به ما مىدهد؛
2. توحيد ناب و دستورهاى اخلاقى و معنوى حكمتآميزى دارد؛