319برادرى در بعد فردى و اجتماعى كمك مىكند و به همين ترتيب، اين چرخه تكرار مىشود. بنابراين آراسته شدن مسلمانان به نظام فضائل اخلاقى كافى نيست، بلكه بايد بدانند كه يك امت بزرگ هستند؛ اين نكته هم بخشى از نظام فضائل اخلاقى است و جنبه سيستماتيك و تأثير اخلاق در سياست را نشان مىدهد. اين فرايند منظم كه ظهور و بروز آن در حج به تمامى آشكار است، در شكل زير قابل مشاهده است:
مقام معظم رهبرى، حج را جايگاه برائت از ديو و دَد و شيطان و پيوستن به جنود رحمان مىدانند. 1 ايشان معتقدند، چندين قرن مسلمانان تضعيف و تحقير شدهاند و اگر حج به درستى انجام شود، وحدت و برادرى را در امت اسلامى ايجاد مىكند و به آنها عزت و عظمت مىبخشد. اما حج، چگونه اين ظرفيت را دارد و مىتواند چنين تحولى ايجاد كند؟ جواب، مختصر و نمادين است: با «قربانى كردن هواهاى نفسانى و تمايلات منحرف كننده»! 2 و به همين دليل، حاجى در منا، شيطان بزرگ و شيطانهاى ديگر را هدف رمى خود قرار مىدهد. 3 بنابراين حج درست زمانى اتفاق مىافتد كه حاجى به شجره ممنوعه حدود الهى نزديك نشود و خواست خدا را بر خواست خود ترجيح دهد و تطميع و تهديد در او اثر نگذارد؛ در حج اين حدود الهى، برجسته و مشخص است و مسمانان نقاط مختلف جهان بايد به انجام آن همت كنند.
در اينجا بايد دو مطلب را روشن كرد: يكى شيطان و ديگرى هواى نفس. شيطان در كلام امام و مقام معظم رهبرى به درونى و بيرونى تقسيم مىشود كه در حج از هر دو برائت صورت مىگيرد.
بنابراين زمانىكه حاجى، اطاعت از شيطانهاى درونى و بيرونى و اميال نفسانى را بر خود حرام مىكند و تصميم مىگيرد، اسماعيلوار به مسلخ برود و ابراهيموار از اطاعت