280همه جهان و كعبه افزون بر نمايندگى كلمه توحيد، مظهر توحيد كلمه وبرادرى و برابرى اسلامى است. 1
بنابراين، شرط اصلى نجات مسلمانان از چنگال امپراطورى زر و زور و سلطه جهانى، «تلاش براى ايجاد وحدت و همدلى» 2 ميان مسلمانان است كه فرد را از حصار خودى بيرون مىآورد و به جمع متنوّع امت اسلامى مىرساند. 3
ب) تأثير حج بر نظم بينالملل اسلامى در سطح كلان
يك- تفاهم نمادين
در نظم كلان، اجتماع همواره با مشكل «نمادى» روبهرو است. 4 برخلاف خيلى از اجتماعها و گروه ها، مسلمانان و در سطح گستردهتر، امت اسلامى، از نظر مكان، زمان و انجام مناسك و شعائر حج، به تفاهمى نمادى رسيدهاند كه در رأس بنيانهاى نظم اجتماعى است. پس در اينكه حج، داراى ويژگى فرا نمادى است، ترديدى باقى نمىماند. مضاف بر اينكه مىتوان كعبه و ساير مكانهاى حج را نمادهاى نظمساز و حتى وحدتساز ناميد. زمان برگزارى اين فريضه نيز در برقرارى وحدت و فرا نظمى كه در حج نمايان مىشود، نقش دارد. تفاهم نمادين در حج، حاصل بينش و معرفتشناسى مشتركى است كه از توحيد و شناخت دين اسلام پديد مىآيد. حج، محصول نظام فقهى- حقوقى خاص و همچنين نظام ارزشى، نظام اخلاقى، هنجارى و اجتماعى اسلام است. بعد از تعاملها و همفكرى در بخش فردى و خرد، اجتماع مسلمانان نيازمند تفاهم نمادى در سطحى كلان است. تفاهم نمادين منجر به حركت