123
ج) گسترش فرهنگ تشيّع
شيعه در لغت، به معناى گروه، فرقه، يار و پيرو است و در اصطلاح، به پيروان و طرفداران على(ع) گفته مىشود. رسول خدا(ص)، نخستين كسى بود كه اين كلمه را دربارۀ ياران اميرمؤمنان(ع) به كار برد و آنان را مصداق اصحاب يمين و رستگار خواند. 1
شمار شيعيان در دورۀ رسول خدا(ص)اندك بود؛ ولى پس از رحلت آن بزرگوار - به ويژه در دورۀ خلافت على(ع) - افزايش چشمگيرى يافت. شيعيان در مناطق مختلفى مانند عراق، يمن و ايران سكونت داشتند. 2
فرهنگ شيعه بر اين اصل استوار است كه امامت و رهبرى جامعۀ اسلامى، منصبى الهى بوده و امر حكومت به رسول خدا(ص)و پس از ايشان به على(ع) و يازده فرزند او واگذار شده است. در امور فقهى نيز تنها عمل به سيره و فتواى اهلبيت(عليهم السلام)، مُجزى و صحيح خواهد بود. امام(ع) در دورۀ حكومت خود، همواره بر پيروى از اهلبيت(عليهم السلام)تأكيد مىورزيد، مبانى فرهنگ تشيّع را براى عموم مردم روشن مىكرد و در گسترش آن مىكوشيد. 3
5. تحليلى بر عملكرد اميرمؤمنان على(ع)
دربارۀ دورۀ خلافت امام(ع) به چند نكته مىتوان اشاره كرد:
الف) امام على(ع)، پس از بيست سال خانهنشينى، زمانى به خلافت برگزيده شد كه سنّت پيامبر(ص)تا حدود فراوانى فراموش شده و ارزشهاى جاهلى نظير دنياطلبى، مقامپرستى و قبيلهگرايى بر جامعۀ اسلامى سايه افكنده بود. تودۀ مردم به شدّت از ستم