80مسجدالحرام نيز جاى آن نبود كه شخص واحدى قرار گيرد. با وجود اين در ظرف مدت كمى، يقين حاصل نمودم كه ضيق و تنگى مملكت نمىتواند حجاج را از زيارت منع نمايد. الى ساعت وقفه عرفه، هر روز سه هزار و پنج هزار حاجى و زائر آمده، در محلات جاى گرفتند و هم در حرم شريف در كمال آسايش محل عبادت پيدا نمودند. سنه مرقومه حج اكبر شد. به تخمين تقريبى متجاوز از پانصد هزار حاجى آمده بود. كافه اينها بدون زحمت به طاعت و عبادت مشغول و در بازارها مستريحاً [به استراحت تمام] سير و حركت مىكردند.
جامعه
وجه تلقيب و تسميهاش آن است كه نقطه مجمع اقسام اقوام مسلمين و انواع قبايل موحدين است. در روى زمين هرقدر اجناس مختلفه مسلمين هستند ديناً [از حيثيت ديانت] مجبور مىباشند كه قطعه مسعوده حجاز را زيارت كنند و به نيت اداى فريضه حج، به اينجانب فيض جالب [حجاز] احرامبند، عزيمت شوند و اجناس مختلفه اسلاميه را دريك نقطه واحده مشاهده [و رؤيت] كنند.
تنبيه
بعض اولياءالله كه در اين جمعيت واقع مىشوند، كمال قدرت و عظمت ايزد پاك را ديده، حال و شأن مخلوقات را تفكّر مىنمايند و در خيال خود مىباشند و چون كسانى هم كه دنياپرست هستند بالطبع در ملاحظه اولاد و عيال و املاك و اموال خواهند بود، لهذا هر مرد عاقل و فطينى، كه در داخل آن جمعيت بشود عجايب مخلوقات و غرايب مصنوعات الهيه را ديده و از خواب غفلت بيدار مىشود.
مباركه
وجه تلقيب به اين لقب ظاهر است.