79
والده
به مناسبت اين است كه زوّار و حجاج پس از قضاى مناسك حج مراجعت مىكنند.
نادره
براى آن است كه بلده مقدسه مكه در هر زمانى وسعت پيدا كند. چنانكه:
حكايت
حكايت مىشود كه گاهى مكه مكرمه مانند بطون نسوان بار برمىدارد. مبدأ حمل آن ماههاى رجب المرجّب يا ربيع الاول است. در ابتداى دو ماه مزبور شروع به اتساع كرده، الى سيزدهم ماه ذيحجة آناًفآناً وسعت پيدا مىكند كه بعد از آن حجاج فوج به فوج معاودت مىكنند. فى الواقع در غير مواسم حج، كسانى كه كثرت سكنه شهر مكه معظمه را مىبينند گمان مىكنند كه حجاج در داخل مملكت، محلى براى آرام و اقامت پيدا ننموده و در دايره فيوضات باهره حرم مسجدالحرام نيز براى طاعات و عبادات محلى پيدا نخواهند كرد ولى در حلول موسم آنكه حاجيان على التوالى از بحر و بر وارد مىشوند، در بيوت محلات اقامت گزيده، در حول بقعه مقدّسه كعبة الله فارغ البال دور و طواف نموده و در هر گوشه حرم شريف بدون زحمت و تعب نماز گزارده و عبادت جناب خفى الألطاف مىكنند و هرقدر عدد زوار آن بلده نادره تزايد مىكند، حسب الحكمه وسعت پيدا مىنمايد. حجاج هرقدر زياد بشود هيچ كس در مكه مفخمه بيرون و بىمنزل نخواهد ماند. مع مافيه، اهل موسم حج نيز مانند سكنه و مجاورين، زمان خاليه در داخل حرم محترم بيتالله در كمال راحت و حضور عبادت مىنمايند.
حقير جامع الحروف در اواسط شهر شعبان 1289ه .ق به مكه مشرفه واصل شدم. چون ازدحام حرم شريف را ديدم معتقد بر اين شدم كه حجاجى كه پس از اين خواهند آمد محال است براى خود جا پيدا كنند، زيرا كه در اسواق و بازارهاى مكه طورى ازدحام و كثرت است كه اگر سوزن انداخته شود به زمين نخواهد افتاد و در داخل حرم