253
حكمت
آيا حكمت چه بوده است كه براى بدل و فداى اسماعيل يك شتر و يا گاو فرستاده نشده، گوسفند فرستاده شد؟ در جواب اظهار مىشود: براى اين بوده است كه پدرش ابراهيم تكذيب كرده نشود. اگر شتر و يا حيوان ديگر فرستاده مىشد حضرت خليل مصدق نمىگرديد، زيرا هنگامى كه به اسماعيل گفت: «يك ريسمان و يك كارد بياور به اين كوه برويم»، حضرت اسماعيل پرسيد: «به اينها چه لزوم داريم». حضرت خليل فرمود: «گوسفندى ذبح خواهيم كرد». عبدالله بن عباس گويد:
قوچى كه آنوقت حضرت جبريل براى فداى اسماعيل آورد همان قربانى بود كه از هابيل بن آدم در حضرت تعالى مقبول افتاده بود. چهل سال قبل از وقعه ذبح اسماعيل از چراگاه جنان بيرون آورده شده و تا روزى كه به مرعاى بسيط زمين هبوط كرد، از اكل و شرب باز داشته شده بود، كبش مزبور متّصف به صفات ممدوحه اغنام بود. شاخهاى بزرگ و چشمهاى سياه داشت، رنگ خود نيز مايل به سياه بود، شاخهاى آن كبش الى وقعه حجاج ظالم در ميزاب كعبه معظمه و علىقول در باب معلاّ معلق بود كه در وقعه مزبوره سوخته و ضايع شد.
جايىكه جبرئيل امين با قوچ نمودار شد سنگلاخ بزرگى است در دامنه كوه ثبير و گردنه منى براى زيارت كردن حجاج بر روى آن يك قبه چهارستونى محكم ساخته شده است كه در بين اهالى به قبةالكبش معروف است.
استطراد
پس از آنكه مورّخين أسلاف در وضع مأموريت حضرت خليل به ذبح اسماعيل اختلافات زياد نمودهاند همگى متفق شده و گفتهاند كه جناب خليل الى مدت هشتاد و چهار سال از عمر خود بلاولد مانده، اين معنى مايه حزن و حيرت او گرديد.
روزى بهدرگاه ايزدى عرض نمود: «الهى اگر براى اينكه نسل من منقطع نشود، يك