123ديده نشده و آن بقعه مقدسه به علو ارتفاع، مدت زيادى از كافه ابنيه ممتاز بوده است. به اين جهت علماى اهل حرم به اسم بيت اعظم كعبه اطلاق نموده و گفتند كه اين اسم شريف، از كعب گرفته شده است، به‌واسطه چهار گوشه بودن آن و يا به سبب آنكه مانند پاشنه پا از سطح زمين مرتفع است كعبه گفته شده است، ولى جمهور مورّخين قول اول را تصديق مى‌نمايند، چون بيت معظم از جمله قصور و بيوتِ روى زمين اشرف بوده و من جهة القدم افضل و اقدم است، وجه تسميه‌اش اين است.

لهذا اين اسم شريف بيت محترم به شرف و ارتفاع آن دليل كافى تواند بود. زيرا كه يك اسم بيت مكرم نيز بيت عتيق است. وجه تسميه به اعتقاد حسن بصرى، اول بنايى است كه براى زيارت بنى‌بشر ساخته شده و در نزد امام مجاهد محفوظ بودن اوست از تخريب جبابره و در نزد قتاده محروس ¹ بودن اوست از طوفان نوح.

فخر رازى گفته است، در اشتقاق اين اسم وجوه عديده است: به‌واسطه قدم اوست از كافه بيوت ارض، قبل از زمين و آسمان خلق شده است، حضرت حق از طوفان حفظ نموده، كسانى كه به آنجا قصد و نيت بد داشته‌اند هلاك شده‌اند، ملك احدى نبوده است، حضرت ايزد پاك زوار آن بقعه مباركه را از آتش جهنم، عتق و آزاد فرموده است. اينها و وجوهاتى كه شبيه به اينها هستند اطلاق بيت عتيق را به بيت محترم مقتضى شمرده‌اند.

تا زمانى كه حكومت مكه مشرفه به قصى بن كلاب كه از اجداد معالى نژاد حضرت رسول بود منتقل گرديد، در آن بيت محترم ابداً منازل و بيوت موجود نبود، چنان‌كه در صورت هشتم وجهه دوم بيان شده است، هنگامى كه ابن كلاب حاكم مكه مكرمه بود، تأسيس بيوت را در اطراف كعبة الله تصويب نمود، اگرچه اين صواب ديد ابن كلاب را خلق به نظر ناگوارى ديدند و اهالى مكه تا يك درجه به قاعده قبل رعايت نموده و جسارت نكردند، كه در جوار كعبة الله خانه ساخته و سكنا نمايند وليكن عمرو بن