56كه زائران را به خانه خدا فرستاده است، نام برد. رضايت معنا دار اين كارگزارن، بيانگر تحقق اثربخشى و كارآمدى اين حركت باشكوه است.
اين مقاله درصدد است با كمك الگوهاى دينى و اقتصادى، ضمن ارزيابى كارآمدى و اثربخشى سازمان ادارهكننده امورحج در ايران، بستهاى ابتدايى را براى افزايش بهرهورى حج پيشنهاد كند. مقاله براساس منش تحليلى، استنادات كتابخانهاى و الگوهاى ساده رياضى تدوين شده است. همچنين از يافتههاى مصاحبههاى دوستانه با حجاج دانشگاهى استفاده شده است. با وجود تلاش فراوان مديريت حج، يكى از يافتههاى اين نوشته، ترسيم وجود فاصله معنا دار بهرهورى دستگاه حج در ايران، با معيارهاى استاندارد بهرهورى از منطق دين و اقتصاد است. بنابراين از منظر اين تحقيق، و براساس تحليل اقتصادى حج، دو برنامه پيشنهاد مىشود: يكى تلاش همه جانبه سازمان حج براى پركردن شكاف توسعهاى بين عملكرد فعلى و وضع مطلوب، و ديگرى تغيير استراتژى مديريتى در يك دوره آزمايشى سه ساله.
كلمات كليدى: حج ابراهيمى، كارگزاران حج، بهرهورى دستگاه حج در ايران
مقدمه
وجوب حج با فرض تحقق لوازم استطاعت از سوى خداى بزرگ (آلعمران: 97)، خود دليل مستقلى بر اهميت اين وظيفه بزرگ معنوى و اجتماعى است؛ زيرا واضح است كه صدور احكام ناب الهى از سوى خداوند حكيم، داراى توجيهى منطقى، پشتوانهاى اخلاقى و حكمت شرعى كافى و وافى است. وانگهى زيارت خانه امن الهى با تقاضاى شريفترين پيامبر زمان خود، ابراهيم، هم ضامن سلامت و سعادت است، هم فراهمآورنده رزق (بقره: 125- 128) و هم توفيقى عظيم است. ذكر صريح آداب و حتى مقدمات اين مراسم باشكوه در كتاب خداوند نيز شاهد ديگرى بر عظمت آن است (بقره: 196- 204، آل عمران: 96، مائده: 95- 97، حج: 26، 28، 33، 36). با اين حال، هم خانه و هم سير و سلوك زائران خانه، ابزارهايى براى اهدافى بزرگتر، يعنى نايل شدن به درجاتى از تقوا، و تقرب به قادر متعال است. روايات نيز حج را امتحانى سخت، ابزارى براى خودسازى و دورى از رذائل اخلاقى و عامل رحمت و بركت خداوندى معرفى كرده است. 1 بايد اين زيارت در نهايت، به اعتراف عملى زائر به تواضع خود و عظمت صاحبخانه بينجامد. 2پايبندى عملى به سلوك اين خانه، هم امنيتآور است و هم انسانساز و هدايتگر (آل عمران: 96).