41حجى كه خداى تبارك و تعالى بر اشخاص واجب فرموده است اين است كه برويد آنجا زندگانى مردم را ببينيد... آقايان روحانيون، مردم را توجه بدهند به اين مسائل كه توقعات آنها در سطح بالا نباشد.
2- 1 - 3. عقبماندگى اقتصادى
ايشان همچنين در پيامى به زائران بيت الله الحرام با تذكر فلسفه اجتماع عظيم حج مبنى بر اهتمام به امور مسلمين، گزارشى از مصائب اقتصادى ايران قبل از انقلاب ارائه داده و حج را فرصت مغتنمى براى رفع اين امر مىدانند:
ايران كه اكنون حدود سى ميليون مسلمان دارد، از پنجاه سال قبل تا كنون گرفتار در چنگال خاندان پهلوى، كه رسماً نوكر اجانب بوده و هستند، مىباشد. در اين پنجاه سال سياه، اين ملت بزرگ، در تحت فشار پليس و اختناق و شكنجه روحى دست و پا مىزند، و تمام مخازن زيرزمينى و منافع حياتى ملت را شاه به اجانب داده است. نفت را امريكا و گاز را شوروى و مراتع و جنگلها را به علاوه بر بخشى از نفت، انگليس و بعض كشورهاى ديگر. مردم را از تمام مظاهر حياتى محروم نموده و به حال عقبماندگى نگه داشته. نظام ارتش و فرهنگ ما و اقتصاد كشور، استعمارى و رشد را به همه ابعادش از ملت سلب نموده است. (صحيفه امام، ج4، ص،43و 44)
ايشان در بيانى كلىتر از اوضاع كشورهاى جهان سوم سخن مىگويند و به متفكرين و حجاج در حج، توصيه به تفكر درباره گرفتارىهاى مسلمين مىنمايند:
بايد به يك امر حياتى، كه راهگشا براى رفع همه گرفتاريهاى مسلمين و مستضعفين جهان است، اشاره كنم. و آن اين است كه كسانى كه اندك تفكرى در اوضاع كشورهاى اسلامى بنمايند به وضوح خواهند دانست كه آنچه دو ابرقدرت جهان و قدرتهاى تابع اين قدرتها با هم اتفاق دارند - و هيچ گاه از اين اتفاق دست بردار نيستند - عقب نگه داشتن كشورهاى جهان سوم، خصوصاً كشورهاى پهناور و غنى اسلامى، در ابعاد فرهنگى و اجتماعى و اقتصادى و سياسى و نظامى است، و تحميل جهات استعمارى در تمامى امور مذكوره بر جهان سوم مىباشد. و براى اين مقصد، كه در نظر آنان بسيار داراى اهميت است، زحمتها متحمل شدند و وقتها و پولهاى بسيارى صرف نمودهاند و مىنمايند.
امام خمينى(رحمه الله) همچنين در وصيتنامه الهى - سياسى خويش با بيان ابعاد و جوانب مختلف اين عقبماندگىها از جمله واردات بىرويۀ كالاهاى مختلف، مصرفگرايى و گرايش به كالاهاى لوكس و تزيينى، نفوذ فرهنگ بيگانه و استعمارى را در جان و فكر مسلمين، ريشه و علت اين امر مىدانند:
رفتن به انگلستان و فرانسه و امريكا و مسكو افتخارى پر ارزش و رفتن به حج و ساير اماكن