359سالانه شاهد خروج حدود دو هزار ميليارد تومان ارز از كشور هستيم. البته بنا به گفته مقامات عربستانى درآمد عربستان از طريق حجاج ايرانى چيزى بالغ بر 5 ميليارد دلار است ( www.khabarfarsi.com) كه با احتساب هر دلار 1800 تومان چيزى حدود ده هزار ميليارد تومان مى‌گردد. آيا رقم بزرگى نيست؟ آيا نبايد براى آن فكرى كرد؟ آيا با برنامه‌ريزى بهتر نمى‌توان از آن به‌صورت بهينه استفاده نمود و از خروج آن جلوگيرى كرد؟
البته همانگونه كه اشاره شد با تعديل خواسته و يا ناخواسته قيمت ارز در كشور ايران، قيمت انواع كالاهاى خارجى تقريبا به دو برابر مى‌رسد و كالاهاى بى‌كيفيتى كه قبلا با قيمت 1000 تومان (مثلا يك دلار) توسط زائرين ايرانى خريدارى مى‌شد الان تقريبا به دو برابر قيمت قبلى مى‌رسد كه با اين تفاوت قيمت قطعا در خريد كالاها توسط حجاج ايرانى تعديل مى‌شود و مطلوبيت حاصله از آن تغيير مى‌يابد. اما چشم و هم‌چشمى و همچنين تبرك بردن كثيرى از حجاج و معتمرين از خريد سوغاتى همچنان خروج ارز از كشور را با مشكل جدى مواجه مى‌كند. اين معضلات با توجيه اقتصادى جوابگوى اكثر حجاج نخواهد بود زيرا به اعتقاد جامعه شناسان، خريد سوغاتى ريشه در فرهنگ و رسوم جوامع دارد و لذا راه مقابله با اين مشكل، تغيير فرهنگ موجود و تصحيح آن مى‌باشد.
راهكارها و پيشنهادها
1. فرهنگ‌سازى در زمينه خريد سوغاتى
بزرگترين معضل جامعه اسلامى ايران در طول سفر معنوى حج، داشتن فرهنگى نادرست و تفسيرى ناصحيح از احاديث خريد سوغاتى است، طورى كه اكثر كشورهاى فعال در عربستان به خصوص چين در مدت حضور ايرانيان در مكه و مدينه برنامه‌ريزى خاص و دقيق جهت فروش كالاهاى خود دارند (مشرق نيوز، 1390/8/21) لذا تمهيداتى بايد ايجاد شود تا اولا انتظارات دوستان و آشنايانِ حجاج از هدايا و سوغاتى‌هاى مادى به معنوى تغيير كند؛ ثانيا خود حجاج هم تمام همتشان استفاده معنوى از ايام محدود حج باشد و در حد ضرورت سوغاتى تهيه نمايند. اين كار نياز به تمهيداتى دارد: اول اين‌كه قبل از سفر چند جلسۀ آموزشى در مورد تهيه نمودن سوغات و هديه براى حجاج و مهم‌ترين برگزار شود و مشكلات اخلاقى و فرهنگى و اقتصادى اين عمل را براى كليه حجاج توجيه نمايند و آنها را به توصيه‌هاى اكيد معصومين(ع)مبنى بر بهترين فرصت براى پاك شدن روح و روان گوشزد نمايند. ثانيا در هنگام سفر و در طول سفر، روحانى كاروان نيز مى‌تواند نقش بسزايى داشته باشد. روحانى كاروان علاوه بر اين‌كه نقش تبيين و آموزش احكام، همراهى با زائر در انجام مناسك و افزايش بصيرت زائر را بر عهده دارد؛ مى‌تواند به‌عنوان يك عنصر موثر، حجاج را از بازارگردى‌هاى بى‌مورد و عادت‌هاى