317
استطاعت، محاسبه آن و بررسى رابطهاش با شئون
مجتبى باقرى تودشكى
مقدمه
حج، پايگاهى است كه مىتواند از لحاظ فرهنگى، سياسى و اجتماعى بر جهان اسلام تأثيرگذار باشد. بنابراين بررسى مسائل گوناگون آن، بايستى با اين نگاه باشد و با آمارهاى به دست آمده از انواع متغيرهاى مرتبط با آن، مسائل و عوامل مؤثر بر آن تبيين گردد.
از متغيرهاى مرتبط با حج، استطاعت است كه با حصول آن، حج بر افراد واجب مىشود. همچنين ممكن است شرايط آن از فردى به فرد ديگر، از شهرى به شهر ديگر و از كشورى به كشور ديگر متفاوت باشد. استطاعت مىتواند با رقم و اعداد نشان داده شود و تأثير متغيرهاى ديگر نيز بر آن بررسى شود. بنابراين، از اين طريق، تعداد حج، اهميت آن و عوامل مؤثر بر آن نيز، در نزد مردمان هر ديار مشخص مىشود.
در اين تحقيق، سعى شده است ابتدا به تبيين و شناخت استطاعت و روشهاى اندازه گيرى آن پرداخته شود و سپس با استفاده از نمونهاى از شهر قم، - كه در شهريور سال 1387 بهدست آمده است - متوسط ميزان استطاعت پولى كه اشخاص اظهار كردهاند. به دست آيد همچنين با توجه به وجود پرسشهاى ديگر، از متغيرهاى ديگر اقتصادى در پرسش نامه، امكان بررسى رابطه آنها با استطاعت فراهم آمده و اين رابطه نيز تحليل و بررسى شده است. بنابراين، مقاله هم شامل برخى مباحث تئوريك در زمينه تبيين و شناخت استطاعت است و هم شامل بررسى كاربردى اندازه گيرى استطاعت و تأثير عوامل مؤثر بر آن مىباشد.
1. مباحث تئوريك (شناخت و اندازهگيرى استطاعت)
الف) شناخت استطاعت حج
يكى از عبادتهاى لازم، انجام حج مىباشد. اين عبادت هم حدى واجب و ضرورى دارد و هم