271
استفاده از مرابحه
عقد مرابحه كه ازقديم متداول بوده، يكى از اقسام بيع است. فقها در تقسيمبندى بيع گفتهاند فروشنده هنگام معامله مىتواند ثمن معامله را بدون اينكه به خريدار خبر دهد كه چند خريده است، تعيين كند (بيع مساومه) و نيز مىتواند كالاى خود را با درصد يا مقدارى بيشتر از قيمت خريد، به ديگرى بفروشد؛ يعنى بگويد روى اين كالا ده درصد قيمت خريد يا، بهطور مثال، هزار تومان سود مىخواهم. همينطور خريدار نيز مىتواند چنين قرارى را با فروشنده بگذارد؛ يعنى بگويد ده درصد مبلغ خريد آن كالا، به تو سود مىدهم و.... البته در اين صورت، فروشنده لازم است كه خريدار را از قيمت خريد آن آگاه سازد. (نجفى، ج23، ص303). ازاينرو، در صورتى كه معلوم شود فروشنده دروغ گفته است، خريدار حق فسخ خواهد داشت.
مرابحه مىتواند بهصورت نقد يا نسيه باشد. (امام خمينى، 1368، ج1، ص546) بهطور معمول قيمت در نسيه، از نقد بيشتر است. بايد در اين معامله، شرايط عمومى بيع برقرار باشد.
اين عقد بهصورت گسترده در بانكهاى اسلامى استفاده مىشود و به علت مشخص بودن سود آن مورد توجه بانكها بوده است. اين عقد در قانون بانكدارى بدون ربا، با عنوان فروش اقساطى، كه يكى از انواع بيع مرابحه است، انجام مىشود كه در عمل نيز استفاده زيادى داشته است.
در اين روش، شركتهاى كارگزارى، امتياز عمره مفرده را از سازمان خريدارى، و با درصدى از سود به متقاضيان واگذار مىكنند. مبلغ اين امتياز مىتواند متناسب با دوره انتظار متفاوت باشد. در نتيجه، متقاضى هنگام تشرف، براساس هزينههاى روز و با كسر مبلغ پرداختى، به ثبتنام قطعى اقدام مىكند.
استفاده از جعاله
جعاله در لغت به معناى اجرت عامل، حقالعمل و مزد (عميد، 1376، ص473)، و 1 در اصطلاح عبارت است از اينكه شخصى متعهد شود مقابل كارى كه ديگرى براى او انجام مىدهد، دستمزد معينى بپردازد. ملتزم شونده را «جاعل»، اجراكننده عمل را «عامل»، و عوض را «جُعْل» مىنامند. (محقق، 1408، ج3، صص 7، 8 و 126)
جعاله مىتواند به دو صورت خاص و عام به كار رود: اگر جاعل، جعاله را با عامل معينى منعقد كرده باشد، جعاله را خاص، و در صورتى كه عامل مشخص نباشد (عمومى باشد) جعاله را عام مىگويند. هركس در جعاله عام زودتر عمل مورد تقاضا را انجام دهد، مستحق اجرت خواهد بود.