247تعلقات رهيدن و از زندان طبيعت خلاص شدن. بنابراين بر حجگزار است كه اين سفر معنوى و الهى را با مقاصد دنيوى و مادى نيالايد و معنويت حج را كمرنگ نكند. وظيفه روحانيان و راهنمايان اين است كه زائران خانه خدا و مسافران ديار وحى را پيش از سفر و در سفر، به فلسفه حج متوجه كنند. زائرى كه پس از عمرى انتظار، توفيق حج يا عمره بهدست آورده است، نبايستى لحظههاى شيرين و گرانقدر اين سفر روحانى را خرج بازار، خيابان و سرگرمى كند و به داد و ستد، بپردازد. كالايى حمل كند و با خفت و ذلت در بازارها، به شيوه دورهگردها بفروشد! به خصوص آنكه برخى حركات زننده در انظار حجاج كشورهاى ديگر، براى زائران ما سرشكستگى و موجب وهن است. ازاينرو نبايستى با فروش تسبيح و زعفران و...، حيثيت حاجيان ايرانى را لكهدار كرد؛ زيرا آنچه در باب تجارت در حج گفته شده، خارج از اين رويه عمل است.
غرض از اين تذكر، اين نيست كه بعد اقتصادى حج ناديده گرفته شود. به قول معروف: «هر سخن جايى و هر نكته مكانى دارد».
كسب تجارت در حج و عمره، براى برخى از زائران و غير زائران امرى ضرورى است كه در روايات بسيارى بدان اشاره شده است؛ زائرانى كه قوام معيشت و تأمين زندگىشان به خريد و فروش و استفاده از اين بازارها بستگى دارد. بسيارى از زائرانى كه در حوالى مكه و مدينه زندگى مىكنند و در موسم حج حاضر مىشوند، فقير هستند و توشه سفر آنان، در موسم و خريد و فروش بهدست مىآيد و ذخيره مخارج خانواده خود در طول سال مىكنند. براى آنها، كسب و تجارت موضوعيت دارد و برخى از آنان رانندگانى هستند كه اجير مىشوند و در ضمن خدمت به حجاج، مناسك حج را نيز انجام مىدهند. برخى خدمه هستند كه به بركت خدمت، توفيق مناسك را نيز به دست مىآورند. آمار اينگونه زائران، بالغ بر صدها هزار است و چنين زائرانى هر سال در موسم حضور دارند. شارع مقدس اسلام، راه را بر اينان نبسته است. علاوه بر اينكه اين گروه از زائران، در برگزارى حج و خدمات لازم يارى مىرساند، در مجموع خدمات متقابل اين گروهها در سفر پر مشقت حج اجتنابناپذير است و منافى با عبادت و قصد تقرب هم نيست. و اشكالى در اعمال و مناسك اين قشر از زائران وجود ندارد.
منابع
1. مجمع البيان.
2. البرهان فى تفسير القرآن
3. وسائل الشيعه.
4. الكافى.
5. نهج البلاغه
6. احتجاج طبرسى.