233معيشت، مقدمه سعادت آخرت است. به همين فلسفه، در حج نيز مقاصد دنيوى و اخروى لحاظ شده است؛ بلكه عنايت به مسائل معيشى، بازرگانى و اقتصادى پر رنگتر از احكام ديگر ديده مىشود و همانگونه كه ملاحظه مىكنيم، با صراحت در آيات و روايات به آن توجه شده است.
پيامبر خدا(ص) مىفرمايد:
«من اراد الدنيا و الاخره فليؤم هذا البيت» ؛ «كسى كه خواهان دنيا و آخرت است؛ بايستى آهنگ اين خانه كند».
همچنين مىفرمايد: «حجوا تستغنوا»؛ «حج به جاى آوريد تا بى نياز شويد».
شايد رمز و نكته كلام نبوى اين باشد كه اصولاً حج، بار مالى فراوانى مىطلبد و افزون برآن، مشكلاتى در بر دارد كه در اين سفر طبيعى است. گاه علاقه به ثروت و وسوسههاى نفسانى و شيطانى، مانع از بذل و خرج انسان در اين سفر دشوار مىشود. آنگاه خانه خدا كه براى مصلحت خلق سرپاست، خلوت و شكوه امت اسلامى كم رنگ مىشود.
بنابراين خداوند، حج را با منافع دنيوى همراه كرده و به زائران وعده خير و استغنا داده است تا از سنگينى هزينهها نهراسند و به هر بهايى، حج خانه خدا كنند.
در عمل و تجربه نيز چنين بوده است كه حج، نه فقط زيان مالى به بار نياورده، بلكه سبب توسعه رزق و بىنيازى بوده است؛ همانگونه كه در كلام گهربار پيامبر گرامى ديديم و امام على بن الحسين(ص) مىفرمايد:
حجوا و اعتمروا تصح ابدانكم و تتسع ارزاقكم و تكفون مئونات عيالكم.
حج و عمره به جاى آوريد تا بدنهايتان سالم بماند و روزى شما گشاده و مخارج خانوادهتان تأمين شود.
اميرالمؤمنين(ع)، طى خطبهاى، با اشاره به نقش حج در نفى فقر و زدودن گناه مىفرمايد:
حج البيت و اعتماره فانهما ينفيان الفقر و يرحضان الذنب.
حج و عمره خانه خدا نابود كننده فقر و شويندۀ گناه است.
جالب آن است كه در برخى از روايات، علاوه بر بيان آثار مثبت حج در تأمين نيازهاى مادى و گشادگى روزى و رفع نيازمندى و فقر، به آثار منفى ترك حج نيز اشاره شده است و با صراحت بيان مىكند كه اگر كسى، با داشتن توان مالى اين فريضه عظيم را ترك كند، بايستى از عواقب اين گناه و تهىدستى هراسان باشد. پيامبر خدا(ص) در خطبه الغدير فرمود:
معاشر الناس حجو البيت فما ورده اهل بيت إلا اسغنوا و لا تخلفو عنه الا افتقروا.
اى مردم، براى حج، رهسپار بيت الله شويد؛ زيرا هيچ خاندانى برآن وارد نشدند، مگر آنكه بىنياز شدند و تخلف نكردند، مگر آنكه فقير شدند.