232برخى از زائران، آنقدر به اين مسئله اهميت مىدهند كه بازارگردى را جايگزين زيارت و حضور در حرم نبوى و كعبه معظمه مىكنند. بهطورىكه اگر حضور چند روزه آنان را بررسى كنيم، به اين نتيجه ميرسيم كه 65 الى 75 درصد حضور خود را به مسئله خريد از بازارهاى گوناگون اين سرزمين پرداختند. اين امر، از ديدگاه برخى از مسئولان عمره، آسيب محسوب مىشود. به هر حال بازارگردى و خريد، مسئلهاى است كه امروزه زائران ايرانى به آن توجه داشته و دارند. اين مسئله نيز در جايگاه خود زمينه تجارت و تعامل اقتصادى را فراهم مىسازد.
به هر حال، با در نظر گرفتن الگوى اقتصادى ايده آل، آن هم در قالب اقتصاد حج، همه اين مسائل را سازماندهى مىكنيم. در واقع اين كار زمينهاى مىشود براى اينكه اقتصاد بينالملل اسلامى و اقتصاد ناشى از حج شكل بگيرد. در آياتى از قرآن كريم به اهميت اقتصادى حج اشاره شده است: ( لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ ).
همچنين اين آيه: ( جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرٰامَ قِيٰاماً لِلنّٰاسِ )، نشان مىدهد كه خداوند كعبه، اين قيام را براى مردم قرار داده است.
امام صادق(ع) مىفرمايد: «خداوند اين كعبه را براى دين و زندگى مردم قرار داد و نشان مىدهد كه در واقع، اينگونه نيست كه ما فقط حالت معنوى و عرفانى حج را لحاظ كنيم».
البته آن اصل است؛ ولى براى اينكه جذابيت حج بيشتر شود، به اصطلاح مىگويند هر كس كالايى به مكه وارد كند، به اقتصاد آن كمك مىكند. همه اينها نشان مىدهد كه اقتصاد حج، در قرآن هم تعبيه شده است.
از اينرو مىبايست به مسائلى همچون الگوى ايدهآل در اقتصاد حج، وضعيت كنونى اقتصاد حج، راه حل شكوفايى اقتصاد حج، امنيت اقتصادى و انواع آن، امنيت اقتصادى از ديدگاه آيات و روايات، شاخصهاى امنيت اقتصادى، تأثير امنيت اقتصادى برحج و لزوم وضع قوانين براى امنيت اقتصادى حج بررسى و دقت شود تا از اين منظر، به شكوفايى اقتصاد حج نائل شويم.
رابطه حج و اقتصاد
الف) تلفيق دنيا وآخرت
خيلىها نمىدانند كه آيا رابطه مادى بر اين سفر معنوى حاكم است؟ يا اينكه سفر حج سفرى معنوى است و نبايست مسائل مادى بر آن تأثير بگذارد؟ در پاسخ به اين پرسش مىگوييم: هرگاه دنيا با آخرت هماهنگ و در جهت «رضاى حق» و «مصلحت خلق» باشد، در بينش اسلامى، نه تنها مذموم و نكوهيده نيست، بلكه مطلوب وضرورى است.
شريعت اسلام، آميزهاى از تكاليف و احكامى است كه «معاش» و «معاد» را ملحوظ داشته كه البته