223چنانكه معلوم است حجاج پس از انجام مناسك و نيز پيش از آن، فرصت كافى براى اينگونه فعاليتها دارند.
ارائه پيشنهادات پيرامون گسترش جهانشمول بعد اقتصادى حج:
1. ايجاد اتاقهاى فكر، برگزارى همايشها، برقرارى ارتباط بيشتر بين بعثههاى كشورهاى اسلامى و ارائه راهكارهايى براى فعال شدن بازار مسلمين در عربستان.
نظير آنچه كه بعثه مقام معظم رهبرى طى دو سال گذشته اقدام به برگزارى همايشهايى در كشورهاى روسيه، پاكستان، تاجيكستان، الجزاير، تونس و تانزانيا نموده است. [22]
2. پيشنهاد ايجاد دانشكده اقتصاد اسلامى و تحقيق در مورد موضوعات مبتلا به جامعه مسلمين در اين بخش.
3. حمايت از پايان نامههاى ارشد و دكترا در زمينه حج، حداقل كارى است كه بايد صورت گيرد و در مرحله بعد، چنانچه به لحاظ نظرى زير بناهاى مسائل علمى و پژوهشى مشخص شد، بايد آن را در سطح ملى و كشورهاى اسلامى با برگزارى سمينارهاى بين المللى به سازمانهاى اسلامى مطرح و اقدام به برگزارى كارگاههاى آموزشى براى ساير كشورهاى اسلامى نمائيم.
4. ايجاد بازارهاى مشترك اسلامى
عمده نياز زائران مىتواند از كشورهاى اسلامى و به وسيله شركتها و بخشهاى اقتصادى مسلمين و دولتهاى اسلامى تامين گردد و در اين صورت روا نيست كالايى كه امكان تهيه آن از كشورهاى اسلامى وجود دارد، از كشورهاى ديگر تهيه شود كه در برخى موارد علاوه بر جنبه اقتصادى، خالى از شبهات شرعى هم نيست. اگر كشورهاى اسلامى با برنامهاى سنجيده و حساب شده با يكديگر همكارى داشته باشند، مىتوانند بسيارى از اين نوع كالاها را خود تهيه و با آرم و نشان كشور اسلامى عرضه نمايند. در چنين صورتى است كه آثار كلان اقتصادى حج در مجموعه جامعه اسلامى نمودار مىگردد و ميليونها نفر از دست اندركاران توليد بهره مىبرند و توان اقتصادى مسلمين كه زيربناى بسيارى از مسائل ديگر است، بالا مىرود. تشكيل بازار مشترك اسلامى در حج بهترين فرصتى است براى كشورهاى مسلمان تا اين پيوند و مشاركت اقتصادى در طول سالها پا برجا بماند و بدان وسيله با فقر و بيكارى كه دو عامل عمده مفاسدند مبارزه شود. تاثير چنين پروژهاى بر ساير ابعاد زندگى مسلمين چون بعد فرهنگى -سياسى غير قابل انكار است. در عصرى كه دشمنان اسلام براى جهانى سازى كشورها با هدف وابستگى دائم ملتها تلاش مىكنند، مسلمين مىتوانند براى جهانى شدن مكتب و آرمان خود با اهداف انسانى و الهى با يك عزم عمومى گام بردارند و وحدت امت را پايهريزى كنند. جمعيتها و تشكلهاى بين الملل اسلامى مىبايست در اين راستا حركت كنند و به