221بازار آزاد تلاش مىكنند در افزايش تعداد ساكهاى خود بر ديگر همسفران، پيشى بگيرند. حل اين معضل احتياج به يك فرهنگ سازى عظيم دارد كه انتظار مىرود كل جامعه در اين مورد بسيج شود.
تجارت اسلامى ضمن فريضه حج نه مقدم بر آن
در سفر حج به كسب و تجارت اجازه داده شده و چنانكه اشاره كرديم فلسفه آن بالا بردن توان مالى حجگزاران و در نتيجه تقويت عموم مسلمانان از رهگذر اين كنگره جهانى است و تجارت و كسب در سفر حج، خود عاملى است در برگزارى اين فريضه جهانشمول و تامين معاش گروهى از زائران كه اگر كسب و تجارت نكنند، قادر به تامين هزينه سفر خود نيستند. از اين رو، رخصت داده شده كه زائران از سود تجارت و داد و ستد و امثال آن در چهارچوب شرع و به تناسب شئون بهره گيرند تا بدين وسيله استطاعت مالى و توان افراد بالا رفته و اجتماع حج فزونى گيرد.
«معاويه بن عمار» مىگويد: از امام صادق(ع) پرسيدم كسى كه به قصد تجارت رهسپار مكه مىشود يا شتران خود را كرايه مىدهد، حج او ناقص است يا تمام؟حضرت در پاسخ فرمود: حج او تمام است [19].
همانا هدف اصلى و علت غايى در هر عبادتى از جمله حج و عمره توجه به خدا و طلب قرب او و تحصيل آخرت است. اين مقصد اساسى را هرگز نبايد با اغراض دنيوى و اهداف مادى كمرنگ ساخت. بنابراين، هرگاه از آثار مادى و كسب و تجارت و اقتصاد و معيشت سخن به ميان مىآيد، جنبه ضمنى دارد زيرا در اسلام، ماديات مقدمه معنويات است و دنيا مقدمه آخرت. از اين رو در روايات آمده است:
الحج و العمره سوقان من اسواق الاخره... .
حج و عمره دو بازارند از بازارهاى آخرت، آن كس كه به اين دو تمسك جويد در زمره ميهمانان خدا است اگر او را زنده بدارد گناهى براى وى باقى نگذارد و اگر بميراند او را در بهشت برين جاى دهد. [20]
به همين دليل از كسانى كه حج را وسيله تفرج و تجارت و تكدى قرار مىدهند نكوهش شده است.
پيامبر خدا(ص) در روايتى كه از آينده خبر مىدهد و از كسانى كه حج را وسيله مقاصد مادى قرار دادهاند، با لحن انتقادى مىفرمايند: «براى مردم زمانى مىرسد كه حج زمامدارشان براى تفريح و تفرج و حج توانگران براى تجارت و زراندوزى و حج مستمندان براى سوال و تكدىگرى است.» [21]
در بدو امر چنين به نظر مىرسد ميان رواياتى كه از كسب و تجارت در حج نكوهش كرده و رواياتى كه كسب و تجارت را مجاز مىدانند و بلكه بدان توصيه مىكنند، تناقض وجود دارد. اين نكته