217[مردم آن] نعمتهاى خداى را ناسپاسى كردند. پس خدا به سزاى آنچه مىكردند، جامه گرسنگى و ترس به [مردمِ] آن چشانيد.
امام على(ع) مىفرمايد:
ما ضَرَبَ اللّهُ العِبادَ بِسَوطٍ أوجَعَ مِنَ الفَقرِ [13].
خداوند، بندگان را با تازيانهاى درد آورتر از فقر نمىزند.
در آينه اسلام، فقر سزاوار نكوهش است و همه نيروهاى ويرانگرى و تباهسازى در آن گرد آمده. هم عامل نادانى است و هم زمينهساز بد رفتارى. فقر ريشه انواع فساد و تباهى است كه نا آرامىهاى روحى و جسمى در سطوح فردى و اجتماعى از آن زاييده مىشود.
لذا با توجه به اهميت اقتصاد در دين مبين اسلام و همچنين نام گذارى سال جارى به نام سال جهاد اقتصادى از سوى مقام معظم رهبرى بر آن شديم تا به ابعاد اقتصادى حج پرداخته و آن را مورد بررسى قرار دهيم.
پرداختن به تجارت اسلامى، حلقه مفقوده حج
در دوران جاهليت هنگام انجام مراسم حج، معامله و تجارت و مسافربرى و حمل و نقل بار را حرام و گناه مىدانستند و كسانى كه چنين مىكردند حجشان را باطل به حساب مىآوردند. مسلمانان در ايام حج طبعا منتظر بودند بدانند آيا اين حكم زمان جاهليت در اسلام هم صادق است؟ يا بىاعتبار است.
همانطور كه گفته شد آيه شريفه ( لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ ) 1 آن حكم يعنى گناه بودن معامله را در ايام حج نادرست دانست و اعلام نمود كه در موسم حج هيچگونه منعى در مورد معامله و امور اقتصادى وجود ندارد و آيه ( لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ ) 2 نيز دلالت دارد كه مردم در ايام حج از مزاياى مادى نيز استفاده ببرند و از نعمتهاى خداوندى بهره گيرند و سودى به دست آورند و براى رونق بخشيدن اقتصاديات تلاش و كوشش كنند [14].
آرى از دينى كه ضامن سعادت مادى و معنوى بشر است جز اين انتظار نمىرود.
در پاسخ به اين پرسش كه اگر حج يك عبادت و سير و سفر الى الله است، چگونه مىتوان مقاصد مادى را در آن جاى داد؟ بايد گفت: هرگاه دنيا با آخرت هماهنگ و در جهت «رضاى حق» و «مصلحت خلق» باشد در بينش اسلامى نه تنها مذموم و نكوهيده نيست بلكه مطلوب و ضرورى است. شريعت اسلام آميزهاى است از تكاليف و احكامى كه «معاش» و «معاد» را در بر داشته، با ملاحظه اين نكته كه معيشت مقدمه سعادت آخرت است. در حج نيز مقاصد دنيوى و اخروى با همين فلسفه لحاظ