176
1. بازار كالا در حج
در موسم حج همه جاى عربستان بازار است. از ساختمان محل اقامت كه پا بيرون مىگذارى، بساط دستفروشان پهن است و مغازهها نيز از زائران پر شدهاند. از هر باب خانه خدا كه خارج مىشوى، فروشگاههايى در انتظارند تا كه سوغات خود را بفروشند.
جلال آلاحمد، در توضيح بازارهاى سال 1343 عربستان، در كتاب «خسى در ميقات» مىنويسد:
(سيگار) اشنو را با خودم آوردهام، اينجا از خودشان كه سيگار ندارند. اما تا دلت بخواهد «پال مال»، «كمل» و«كينگ سايز» هست و... انواع ماركهاى آمريكايى، ادكلن بورژوا ساخت پاريس، انواع كولاها، كمپوتهاى ژاپونى، آبليموى گلاسكو، آبردين و امتعه سراسر عالم را مىآورند اينجا. شوخى كه نيست. اين همه آدم و چنين بازارى! شايد بشود گفت كه مراسم حج، يك بنجل آبكن است براى تمام كارخانههاى عالم، و حضرات همسفرها عجب مشغول خريدند... و اين زنها كه هيچجا از بازار غافل نمىمانند! ململ نازكى براى روسرى خريده، با نقش مكرر ورقهاى بازى؛ گشنيز و خشت و آس و... لابد ساخت ژاپن يا جابلقا و راديو، ساعت، دوربين، عروسك و اسباب بازى و قلم پاركر، اجناس اروپايى، آمريكايى و ژاپونى ساز و بعد يك ماشين هلال احمر سعودى كه رويش نوشته بود: تبرع آرامكو، يعنى هديه كمپانى آمريكايى براى خدمت به حجاج.
در اين سالها «امتعه سراسر عالم» تحت الشعاع كالاهاى چينى است. حالا ديگر بيشتر دستفروشىها، مغازهها، پاساژها و فروشگاههاى وسيع، مملو از كالاهاى چينى است. شايد حدود 70 درصد سوغات ساخت چين است كه شايد بعضى از آنها هم چندان با شرايط فرهنگ اسلامى و منطقه سازگار نباشند. از اتوبوس و مينىبوس و كاميونت و هر نوع مسافركش گرفته تا دستگاههاى كولر و هواساز، تا چرخهايى كه حجاج ناتوان را از سعى و طواف با خود مىبرد، يا صندلىهاى تاشوى جمع و جورى كه همراهان سالخوردگان به هركجا با خود مىكشند، تا مواد غذايى و خوراك زائران، تا دشداشه و حوله و چفيه و عرقچين و سجاده حجاج، تا چراغهاى فلورسنت سبزى كه منطقه بين صفا و مروه را تعيين مىكند، تا آب و دارويى كه مصرف مىشود، تا بلندگوى مداحى، تا ماشين و دستگاه زباله روبى كه زبالهها را جمع مىكنند و انتقال مىدهند، تا تاكسى و غيره، همگى چينى است. البته حجاج با درآمد متوسط و پايين از قيمتهاى ارزان كالاهاى چينى در كنار اجناس ارزان هند، تايلند، و اندونزى راضىاند.
صادركنندگان اين نوع كالاها به عربستان، مثل چين، تركيه، هند و اندونزى با مطالعاتى كه وابستههاى اقتصادى آنان از نظر روانشناسى و سليقهيابى هر ساله حجاج كشورهاى مختلف دارند، عرضه كالاها را براساس تقاضا توليد و عرضه مىنمايند؛ مثلاً براى متقاضيان ايرانى، كالاهاى اصطلاحاً