175
بازار حج، منابع و منافع عربستان
تقريباً تمامى 1/5 ميليارد مسلمان مايلاند لااقل در عمر خود، يك بار در مناسك حج شركت كنند، اما شرط استطاعت و شرايط اقتصادى اكثر مسلمانان، آنان را از اين سفر محروم مىكند. با اين حال تعداد متقاضيان حج در جهان اسلام بهگونهاى است كه عربستان تاكنون به دليل محدوديت ظرفيت، بيش از سه ميليون متقاضى را در حج تمتع و حدود بيست ميليون زائر را براى حج عمره در سال نپذيرفته و اين آمارها با احتساب زائران عربستانى و زائران خارجى مقيم عربستان است.
عربستان داراى پنج فرودگاه بينالمللى و 25 فرودگاه داخلى است. شركت هواپيمايى عربستان (السعوديه) در سال 2000، 106 فروند هواپيماى بوئينگ و ايرباس، 25 هزار نفر كادر پروازى و 1100 نفر خلبان و كمك خلبان در اختيار داشته؛ بهگونهاى كه ظرفيت اين ناوگان سال به سال گسترش يافته، به طورى كه فقط در سال گذشته حدود 12/5 ميليون مسافر و 335 ميليون تن كالا را جابه جا نموده است (كتابخانه تخصصى حج).
پروازهاى زائران از كشورهاى مختلف، در مراسم سال گذشته، حدود شش هزار پرواز بود و علاوه بر آن صدها هزار نفر بهصورت زمينى و دريايى طى مسير نمودهاند. (همان)
در اين بازار، علاوه بر پرداخت عوارض به دولت عربستان، زائران براى جا به جايى شهرى و بين شهرى در ايام حج در عربستان، هزينههايى را صرف اياب و ذهاب مىكنند كه باعث رونق ناوگان حمل و نقل در آن كشور مىشود. اجاره وسائل نقليه براى حمل زائران، محل درآمدى ديگر براى سعودىهايى است كه در ايام حج، وسائل نقليه خود را در اختيار گروههاى زيارتى قرار مىدهند.
به علاوه، مقامات گردشگرى عربستان، زائران ثروتمند را براى بازديد از ديگر شهرها تشويق مىكنند كه همه اين موارد، امتيازى براى تجارت عربستان است. شركتهاى سعودى با توجه به تجمع حدود 3 ميليونى زائران، فرصتهاى شغلى جديدى را براى هزاران تبعه سعودى فراهم مىآورند. برخى از عربستانىها بهويژه جوانان به فعاليتهاى فروشندگى مثل مواد غذايى، لوازم نماز و از اين قبيل روى مىآورند.
درآمد عربستان از محل سفر حجاج عمدتاً شامل اياب و ذهاب، صدور ويزا، اجاره اقامتگاه، خوراك، خريد سوغات و استفاده از خطوط تلفن و قربانى است. بهعنوان نمونه متوسط هزينه ذبح حيوان براى هر زائر 130 دلار هزينه در بر دارد.
درباره ميزان درآمد عربستان از محل بازار حج، آمارهاى مختلفى بين تا و متوسط 35 ميليارد دلار ارائه شده است. طبق برآورد بانك جهانى، عربستان سالانه بيش از ميليارد دلار از موسم حج درآمد كسب مىكند. 1