125
ج) ظرفيتهاى درآمدى حج
منافع اقتصادى حج به طور عمده عايد عربستان بهعنوان كشور ميزبان مىشود. با اين وجود كشورهاى ميهمان نيز مىتواند منافع اقتصادى از ظرفيتهاى حج ببرند. صادرات كالاهاى مرتبط با موسم حج از جمله كالاهاى مصرفى مورد نياز در دوره اقامت در عربستان، كالاهاى سوغاتى از جمله اين ظرفيتهاست. ارائه خدمات مختلف از جمله خدمات حمل و نقل هوائى مسافران و ساير خدمات مربوطه نيز، ظرفيتهاى درآمدى خوبى را براى كشور ميزبان و كشورهاى ميهمان فراهم مىكند. سياستگذارى در اين زمينه مىتواند با ايجاد تفاهمنامههايى ميان كشورهاى اسلامى ميهمان و كشور عربستان براى مديريت اقتصاد حج در زمينههاى مختلف از جمله بازار حمل و نقل، بيمه مسافران، قربانى و سوغاتى شكل گيرد. در حال حاضر غفلت از اين ظرفيت بالاى اقتصادى، باعث شده است كه كشورهايى چون چين بتوانند منافع اقتصادى زيادى از حج، نصيب خود كنند.
د) ظرفيت تامين مالى داخلى
يكى ديگر از ظرفيتهاى اقتصادى حج كه محور اصلى بررسى در اين مقاله است، استفاده از ظرفيت تامين مالى اهداف اقتصادى كشور در قالب تجهيز و تخصيص وجوه حاصل از ثبتنام حج در كشورهاى ميهمان است. دولتهاى ميهمان مىتوانند با جمعآورى پيش از موعد هزينه حج، نقدينگى معتنابهى را جذب كنند. منابع جذب شده مىتواند براى مقاصد مختلف از جمله تامين مالى نيازهاى جارى دولت، مديريت نقدينگى و يا تامين مالى پروژههاى سرمايهگذارى مورد استفاده قرارگيرد. با توجه به اينكه ظرفيت تامين مالى حج به طور عمده با استفاده از وجوه حاصل از نام نويسى آن ارتباط دارد، افزايش طول مدت دوره سپردهگذارى و به تبع افزايش مدت انتظار براى اعزام به حج، باعث افزايش توان تامين مالى داخلى حج مىشود.
4. ارزيابى اخلاقى سياستگذارى اقتصادى حج
بدون شك ارزيابى اخلاقى سياستگذارى اقتصادى حج، نيازمند در نظر گرفتن آثار مثبت و منفى آن مىباشد. همانگونه كه در بخش قبل گفته شد، سياستگذارى اقتصادى حج مىتواند منافعى براى كشور ميهمان و كشورهاى ميزبان در بر داشته باشد. با اين وجود اين سياستگذارى مىتواند پيامدهاى جانبى منفى از جمله آسيب رساندن به جنبههاى عبادى و اجتماعى حج نيز از خود به جاى بگذارد.
توجه به پيآمدهاى مثبت و منفى سياستگذارى اقتصادى حج، ما را با مشكل ارزيابى اخلاقى آن مواجه مىكند. سوال اساسى اين است كه دولتهاى مشاركتكننده در آيين حج، تا چه ميزان مىتوانند از ظرفيتهاى اقتصادى حج براى اهداف اقتصادى، همچون مديريت نقدينگى و تامين منابع،