89نبوده است؛ زيرا سجده عبادت براي غير خدا كفر است، و دستور

(سجده كردن به آدم(ع)) كفر را بازنمى‌گرداند. آن‌گاه بعد از آن به سه قول اختلاف كرده‌اند: اول آنكه سجده براى خداى متعال بوده و آدم(ع) همانند قبله به حساب آمده است...

شوكانى مى‌گويد:

وفي هذه الآية فضيلة لآدم(ع) عظيمة حيث اسجدالله له ملائكته. و قيل: انّ السجود كان لله و لم يكن لآدم، و انّما كانوا مستقبلين له عند السجود... ¹

در اين آيه فضيلت بزرگى براى آدم(ع) است؛ چون كه خداوند فرشتگان را دستور داده تا براى او سجده كنند. و گفته شده كه سجده براى خدا بوده نه آدم، و تنها هنگام سجده به طرف او قرار گرفته‌اند...

همچنين از سجده نمودن فرزندان يعقوب به يوسف خبر داده وآن را مذمّت نكرده است؛ آنجا كه مى‌فرمايد: ( وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّداً )؛ «همه براى يوسف به سجده افتادند». (يوسف: 100)

حال اگر اين نوع تعظيم‌ها عبادت محسوب مى‌شود، چگونه خداوند متعال به آن امر مى‌كند؟

كاشف الغطاء در اين‌باره مى‌فرمايد:

لاريب أنّه لايراد بالعبادة الّتي لاتكون إلاّ لله ومن أتى بها لغير الله فقد كفر، مطلق الخضوع والإنقياد، كما يظهر من كلام أهل اللغة، وإلاّ لزم كفر العبيد والأجراء وجميع الخدّام للاُمراء، بل كفر