296كرد و عدهاى به يارىاش پرداختند و كسانى، از جمله ابوحنيفه، به هوادارى او برخاستند. 1
- محمد بن عبدالله بن حسن، عليه منصور دوانيقى قيام كرد و عدهاى از فقها و بزرگان مدينه به حمايتش پرداختند. 2
- در تاريخ آمده كه بسيارى از فقها، كسانى را كه در صدد خلع بعضى از خلفاى عباسى و استيلاى بر آنها و به دست گرفتن حكومت بودند، پشتيبانى مىكردند... در اينباره، مواردى بسيار مىتوان يافت كه با مشروعيت نظامِ زور و غلبۀ مورد قبول عامه، همخوانى نداشته، با آن در تضاد است.
نظريۀ شورا
در اينجا مطلبى مىماند و آن اين است كه چه بسا جمهور مىكوشند اين ادعا را به كرسى بنشانند كه خداى عزّوجلّ بر توانايى و شايستگى امت اسلام به عنوان بهترين امت، صحه گذاشته و كار آنان را به خودشان وانهاده و اين امر، به نص و تصريح نياز ندارد؛ چون امت به نظام شورا در امر خلافت و امامت اعتماد كرده و خداى سبحان به جهت مشروع بودن اين نظام، آن را تأييد كرده است.
بررسى اين نظام را طى دو مطلب پى مىگيريم:
الف) بيان شروطى كه بايد در جعل نظام شورا معتبر دانست و بدون آنها اين قرارداد، امكان ندارد؛
ب) ارزيابى خود نظام شورا، اگر آن شروط جمع و فراهم باشد.
الف) شروط بايسته در جعل نظام شورا
جعل و تشريع نظام فرضى شورا امكان ندارد، مگر با وجود شروط سهگانه: