37دارد؛ يكى از صاحبنظران دينى در اينباره مىنويسد:
اسلام داراى مبانى و اركانى است كه بر آنها بنا شده و بدان تكيه داده است و بدون وجود آنها فرو مىريزد. بدون اركان، از اسلام جز اسمى باقى نمىماند. يكى از اركان اسلام، حج است كه هركس به عمد حج نگزارد، ركنى از اركان دين الهى را نابود كرده است و در نتيجه اسلام كامل را از بين برده است. از اين رو حج جزو مبانى اسلام است. 1
همچنين حج در اين ديدگاه شيوهاى فردى و اجتماعى است كه داراى اهداف مشخص و تاريخى است و مىخواهد وضعيت انسان مسلمان را از يك پديده منفى كه محصول مشكلات خانوادگى و روابط اجتماعى نادرست است، به يك پديده مثبت تبديل كند؛ يعنى انسان مسلمان مىتواند با الهام گرفتن از عقيده توحيدىاش و بنيادهاى مختلف توحيدى اين وضعيت را فرا گيرد و آن را به كل جامعهاى كه در آن زندگى مىكند تعميم دهد. حج در اين معنا موقعيت برجستهاى در فرآيند ساختن ذات مسلمان و جامعه دينىاش دارد و مىتواند منافع فراوانى براى مسلمانان داشته باشد.
«شهيد بهشتى» در اينباره مىنويسد:
انسان در سفر حج، يك نمونه كوچك از اجتماع