109توضيح مطلب: بسيارى از روايات اسباب نزول، بر وجود آيات بسيارى در سورههاى مدنى دلالت دارند كه در مكه نازل شدهاند و بالعكس. همچنين اينگونه روايات، بر وجود آياتى از قرآن دلالت مىكند كه مثلاً در
اواخر دوران پيامبر(ص) نازل شده است؛ با اينكه آن آيات، در سورههايى كه در اوايل هجرت نازل شده، قرار دارد و بين اين دو زمان سورههاى بسيار ديگرى نازل شده است؛ مانند سوره بقره كه در سال نخست هجرت نازل شد و آيات ربا در آن وجود دارد؛ در صورتى كه روايات، دلالت دارد كه آيات ربا جزء آخرين آياتى است كه بر رسولخدا(ص) نازل شده است. حتى از عمر روايت شده است كه گفت: «رسول خدا رحلت كرد، ولى آيات ربا را براى ما بيان نكرد». همچنين در سوره بقره اين فرموده خداى متعال: وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللّٰهِ ثُمَّ تُوَفّٰى كُلُّ نَفْسٍ مٰا كَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ يُظْلَمُونَ ؛ «و از روزى بپرهيزيذ [و بترسيد] كه در آن روز، بهسوى خدا باز گردانده مىشويد». (بقره: 281) وارد شده؛ در صورتى كه روايات، دلالت دارد اين آيه، آخرين آيه قرآن است كه بر پيامبر(ص) نازل شده است.
بدينسان، اين آيات كه بهصورت پراكنده نازل شده و بهنحوى ناسازگار در سورههاى مكى و مدنى قرار داده شده است، به حسب ترتيب نزول در جاى خودشان قرار نگرفته، بلكه اين كار با اجتهاد صحابه بوده است.
مؤيد اين مطلب روايتى است كه در «الاتقان» از ابنحجر نقل شده و از امام على(ع) وارد شده است كه پس از رحلت پيامبر(ص) قرآن را بر اساس ترتيب نزول گردآورى كرده است. اين روايت را ابنابىداوود نقل كرده و مدلول آن از مسلّمات روايات مكتب اهلبيت: است.