59چادر را از پيش زده بودند». از اين نقطه به سمت مدينه حركت كردهاند.
مسير مكه تا مدينه را به اجمال و هر روز را كمتر از يك سطر نوشته است.
وقتى به مدينه رسيدهاند، در خانه يكى از نخاوله منزل كردهاند. «در سرائى در خانه دو زن، مادر و دختر، از حضرات نخاولىها كه از شيعيان خوبند و در خارج قلعه مدينه منزل دارند، منزل كرديم». براى زيارت بقيع، مجبور هستند براى هر بار «دو هزار عجم» براى دو نفر بدهند و شرفياب شوند. در آنجا علاوه بر زيارت قبور امامان، سيد حسن نويسنده سفرنامه ما كه شيخى است «سر قبر مطهر شيخ مرحوم - اعلى الله مقامه» يعنى شيخ احمد احسايى هم مىرود. وى از ديگر مزارات بقيع هم ياد كرده است. يك روز هم عازم زيارت احد شده گويد: «رفتيم سر عمارتى كه مىگفتند اينجا موضعى است كه دندان رسول خدا - صلىالله عليه و آله - شكسته است». باز به زيارت قبر عبدالله رفته و براى چندمين بار «سر قبر شيخ امجد - اعلى الله مقامه». همان طور كه اشاره شد، آگاهىهاى ارائه شده از وى در باره حرمين اندك است.
بازگشت از راه جبل
حكايت راه جبل در اين سالها بسيار جدى و زبانزد است. نويسنده ما در سال 1316 از سفر حج بازگشته و به رغم بازگو كردن مشكلات آن راه، در مجموع نگرانى مهمى ندارد. در حالى كه دو سال بعد از آن يعنى 1318 و سپس 1319 مشكلات اين راه به قدرى زياد شد كه كار به نجف رسيد و فتاواى چندى در نجف و تهران در تحريم راه جبل صادر شد. سيد حسن از وقتى كه بحث در باره راه جبل مىشود مىنويسد: «عمده خوف از اين راهى است كه در پيش است و از آفتاب و گرما و حركت عنيف و سرنشين بودن و دوا و غذا و طبيب نبودن». وى كه اين روزها به لحاظ تأخير در حركت و هزينه هاى اضافى راه، سخت بىپول شده و به قرض كردن افتاده «پول ابداً نداشتيم. يك ليره كه عبارت از پنج تومان عجم باشد، از حاجى ميرزا رفيع نايينى قرض كرديم». خدا خدا مىكند زودتر به نجف برسد تا بتواند بدهىهاى خود را پرداخت كند. سخن بر سر اين است كه عربهاى قبيله بنى حرب