149حجّ در قرآن كريم،از بارزترين شعائر توحيدى دين ابراهيم عليه السلام است.ابراهيم عليه السلام براى برپايى آن دعا كرده و آن را از مبانى عقيدۀ توحيدى خويش قرار داده است:

وَ إِذْ بَوَّأْنٰا لِإِبْرٰاهِيمَ مَكٰانَ الْبَيْتِ أَنْ لاٰ تُشْرِكْ بِي شَيْئاً وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطّٰائِفِينَ وَ الْقٰائِمِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ* وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ ¹

«و مكان خانه رابراى ابراهيم آشكار كرديم و گفتيم:هيچ چيز را شريك من مساز و خانۀ مرا براى طواف كنندگان و برپاى ايستادگان و راكعان و ساجدان پاكيزه‌بدار.ومردم را به حج فراخوان تا پياده يا سوار بر شتران تكيده از راه‌هاى دور،نزد تو بيايند.»

آنچه امروز براى پژوهندگان تاريخ اديان جاى شك نيست،برپايى خانۀ خدا ديگربار،توسط حضرت ابراهيم و اسماعيل عليهما السلام است.پاسداشت آن و وضع منطقۀ حرم، همه از سُنن اوست. ²اين سنّت در ميان اقوام ديگر كه در هزارۀ پيش از ميلاد مسيح عليه السلام يا بيشتر مى‌زيسته‌اند،معمول بوده و حرمت حرم و مكه را مرعى مى‌داشته‌اند.

كارشناسان كتب مقدس (عهد عتيق وجديد) و پژوهندگان اديان،وجود حضرت ابراهيم و اسماعيل را حدود دوهزارسال پيش از ميلاد مسيح،تخمين مى‌زنند.با اين حساب از پيدايش جديد كعبه با بناى ابراهيمى اكنون حدود 40 قرن مى‌گذرد.

ديودروس سيسيلى (Diodorus of Sicily) كه خود در قرن نخستين پيش از ميلاد مى‌زيسته،به هنگام ذكر نَبَطى‌ها سخن از كعبه به ميان آورده است:

«پشت سرزمين نبطى‌ها،سرزمينى‌است كه در آن مكان مقدسى (هيكلى) است كه همه عربها آن را سخت محترم مى‌دارند.» ³