147
1-اصحاب حديث
آنها اهل حجاز بوده و پيروان مالك بن انس،محمد بن ادريس شافعى،سفيان ثورى احمد بن حنبل و داوود بن على اصفهانى‌اند.اصحاب حديث اهتمام خود را در به‌دست آوردن احاديث و نقل آنها و بناى احكام بر نصوص دينى گذارده‌اند.اصحاب حديث تا مادام كه خير و يا اثرى وجود دارد،هيچ نوع قياسى را به كار نمى‌برند.
2-اصحاب رأى
اصحاب رأى اهالى عراق بودند،اينان كه پرآوازه‌ترين‌شان ابوحنيفه است،بيشتر اهتمام خود را به كار برده،قياس و معنايى كه از احكام استنباط مى‌شد معطوف نموده و حكم رويدادها را برآن مبتنى مى‌كرده‌اند.آنها«قياس جلى»را بر خبرهايى كه نقل واحدى دارند مقدم مى‌داشتند.
در زمان عباسيان گسترش مذاهب فقهى به شكل بى‌رويه‌اى ادامه مى‌يافت تا آن كه علماى اهل تسنن چاره را در آن ديدند كه اين مذاهب را در چند مذهب محدود سازند.
مبلغى تعيين گرديد تا پيروان هر مذهب با پرداخت آن،مذهب خود را رسمى كنند.
در اين ميان تنها چهار مذهب توان پرداخت چنين مبلغى را داشتند و مذاهب حنفى، مالكى،شافعى و حنبلى بدينگونه اعتبار و رسميت حكومتى يافتند و ديگر مذاهب از گردونۀ رواج خارج شدند و شايد بتوان بقاى مذاهب ديگر را در توانمندى علمى بنيان‌گذاران،پاسداران علمى پرشمار و گرايشات مذهبى برخى دولتمردان بسوى آن مذاهب دانست.به هر صورت هم اينك علماى اهل سنت به اتفاق اجتهاد را تنها در قلمرو هر مذهب جايز دانسته و اجتهاد فرا مذهبى را ولو به تلفيق آراى مذاهب چهارگانه بدعت و ناروا مى‌شمرند.
مذهب حنفى
مذهب حنفى،قديمى‌ترين مذاهب فقهى اهل سنت و بنيان‌گذار آن،ابوحنيفه نعمان ابن ثابت است.جدش زوطى از اسيران كابل بود و پدرش در كوفه به آزادى دست يافت.