598چنان كه گذشت، در صورت اختلاف ميان شيعه و سنّى در ثبوت هلال ذى‌حجه در مكّه - اعم از عدم ثبوت نزد شيعه، مطابق نظر و حكم قاضى اهل سنّت يا علم به خلاف آن - شيعيان مصرّ بودند كه طبق نظر خود در ثبوت هلال وقوف عرفه و مناسك بعدى را انجام دهند و اين امر جز در سالهايى معدود ممكن نمى‌شد. از اين رو، در سالهاى ديگر، هر چند ممكن بود صورى و شكلى در وقوف عرفه و اعمال بعدى با اهل سنّت همراهى كنند، اما اين را صحيح و مجزى نمى‌دانستند و با عمرۀ مفرده و هدى از احرام خارج مى‌شدند و در مكّه مى‌ماندند تا سال بعد حج بگزارند و اگر حج آنها واجب نبود به وطن بر مى‌گشتند.
برخى هم كه از اين دو راه حل - عمرۀ مفرده و هدى - خبرى نداشتند و به وطن بازگشته بودند، محكوم به محرم بودن مى‌شدند؛ چنان كه گزارشى از اواخر دورۀ صفويه از اين موضوع حكايت دارد و پيشتر نقل شد و فصل هفتم حديقةالشيعۀ رضوى (م بعد از 1152) به همين موضوع اختصاص دارد. بر اساس گزارش سفرنامه‌ها و منابع مكتوب مشابه، در آن روزگار كمتر سخنى از همراهى با اهل سنّت - از روى تقيّه - به چشم مى‌خورد و حتى رضوى كسانى را كه به صحّت مناسك مزبور، به دليل تقيّه، فتوا داده‌اند به باد انتقاد گرفته است.
با توجه به نكات مذكور، برخى از عالمان شيعه در صدد چاره‌جويى و حل مشكل بر آمدند كه در ذيل به نمونه‌هايى از تلاشهاى آنان اشاره مى‌شود:
1 . مرحوم حاج سراج انصارى، دانشمند پرتلاش، زمان‌شناس و فهيم، در سال 1367 با حمزه غوث، سفير عربستان در ايران، ديدار كرد كه گزارش آن با عنوان «تفصيل ملاقات آقاى حاج سراج انصارى با جناب آقاى حمزه غوث، وزير مختار مملكت سعودى» در نشريۀ ماهانۀ مسلمين شماره 2 - 3 (يكم مرداد ماه 1327 / 16 ماه رمضان 1367) منتشر شد. سال 1327 ش نخستين سالى بود كه پس از چهار سال قطع روابط ايران و عربستان و ترك حج - به مناسبت شهادت ميرزا ابوطالب يزدى در مكّه به سال 1322 ش - ايرانيان به حج مى‌رفتند. حاج سراج در اين گزارش مى‌نويسد:
نظر به اينكه اتحاديۀ مسلمين بسيار حريص است كه يك وحدت اسلامى در تمام كشورهاى اسلامى ايجاد شود و همواره براى رسيدن به اين هدف مقدس اهتمام مى‌نمايد، لذا هر فردى از افراد اين اتحاديه مجاز است كه در اين موضوع همّت