582خروج از مكه است... چهار ساعت از روز گذشته عازم عرفات و منى شديم. تمام شيعه‌اى هم كه در شهر بودند امروز حركت كردند... سه ساعت به غروب مانده وارد عرفات شديم... بالجمله اردوى شامى و مصرى با جناب شريف مكّه در سمت يمين بود و اردوى ما با تمام شيعه‌ها در سمت يسار... و چون هنوز اردوى سنّيها حركت نكرده بودند صحراى عرفات... مملوّ از جمعيت بود. محمل شامى و مصرى با جناب شريف و والى پاشا، نزديك غروب با توپ و مشعل رفتند و ما با حجّاج شيعه توقّف نموده در عرفات مانديم و شب را با جناب حاجى ميرزا حبيب الله مجتهد نماز به جماعت مشغول گشته، صفوف زياد بسته شد وبعد از نماز در خيمه‌ها روضه‌ها خوانده شد، صداى گريه و ناله و دعا به آسمان بلند گشت. ¹

7 . دربارۀ حج سال 1302 ميرزا محمد حسين فراهانى نوشته است:

سنّى‌ها اصرار دارند كه عرفات به جمعه بيفتد. يكى به واسطۀ آن است كه دريافت حج اكبر كنند و يكى به جهت آنكه اگر عرفات به جمعه بيفتد، قضات هم از دولت، علاوه وظيفه دارند و هم از بابت حج اكبر نذرها و نيازها بيشتر مى‌شود... شيعه‌ها كه قريب شش هزار مى‌شدند و بيشتر رعيّت دولت ايران بودند، چون هيچ‌كس ماه را نديده بود، روز شنبه را عرفه كردند ².

8 . در سال 1305 نيز براى اينكه حج اكبر اتفاق بيفتد، يك روز ثبوت ماه را زودتر اعلام كردند. نايب الصدر شيرازى مى‌نويسد:

قاضى حكم داده‌اند كه امروز روز هشتم است. چاره‌اى جز تبعيت نبود ³.

از اين رو، يك روز قبل از ترويه؛ يعنى روز هفتم، همه به سمت منا حركت كردند. فردا صبح به عرفات رفتند و شب هنگام، زمانى كه يكصد و پنجاه هزار سنّى از عرفات به سمت مشعر مى‌رفتند:

به قرب سى هزار شيعيان حيدر كرّار آن شب را احيا داشتند... چه مبارك سحرى بود