583و چه فرخنده شبى! ¹

نايب الصدر توضيح مى‌دهد در مواردى كه اختلاف نظر پيش مى‌آمد و شيعيان روز بعد را در عرفات مى‌ماندند شريف مكّه دو نفر از بنى اعمام خود را نزد شيعيان مى‌گذاشت تا اگر مشكلى روى داد حل كنند.

9 . ظهير الملك دربارۀ حج سال 1306 گويد:

ديشب در عرض راه رؤيت هلال شد، خيلى هم ارتفاع داشت، الحمدللّٰه رفع اين اختلاف شد ².

غافل از آنكه سنّيان شب قبل از آن را شب اوّل ماه اعلام كرده بودند. ازاين‌رو، اختلاف بالا گرفت و شيعيان يك روز پس از سنّيان در عرفات وقوف كردند و اين تأخير تا پايان اعمال حج ادامه داشت. ظهيرالملك گويد:

امروز كه سه شنبه هشتم است، اهل جماعت نهم كردند. لهذا خيال دارند امروز عصر به [ عرفات] بروند و ان شاء الله ما خالى از اغيار آسوده باشيم ³.

10 . مولى ابراهيم كازرونى دربارۀ حج سال 1315 نوشته است:

شب جمعه غرّۀ ذى‌حجة الحرام، هلال را به مباركى و ميمنت رؤيت نموديم، خيلى مرتفع بود و همين ارتفاع سبب اختلاف ميان فريقين شد... به واسطۀ اختلاف فريقين دو روز در عرفات توقف كرديم و نيت وقوف را از ظهر يكشنبه نهم، كه روز دهم اهل خلاف بود، تا غروب آفتاب قصد كرديم ⁴.

11 . مرحوم حاج سراج انصارى رحمه الله در سال 1350 به حج مشرف شده و در اين زمينه، ضمن گفتگويش با حمزه غوث، سفير عربستان در ايران، به سال 1367، اظهار داشته است:

... من خودم در سال 1350 عازم مكّه بودم. شبى ميان مكّه و مدينه به مناسبت