549تفاوت با ديگران دارند. در اين زمينه شهيد مظلوم آية الله بهشتى سخنى دارند كه نقل آن در اينجا مناسب است:

يكى ديگر از چيزهايى كه انسان در حج مى‌بيند و لذت مى‌برد همان نزديك بودن زندگيها به يكديگر است. البته با كمال تاسف... در اين اواخر... حج هم لوكس، دولوكس و ممتاز و متوسط و پايين و از اين حرفها شده است. كسانى كه به حج مشرف شده‌ايد ديده‌ايد كه عده زيادى از مردمى كه به حج مى‌آيند مردم فقيرى هستند. اكثريت حجازيها فقيرند نه ثروتمند. براى اينكه اكثريت حاجيها همان اعرابى هستند كه پيرامون مكه زندگى مى‌كنند اينها نيز زوار حضرت عبدالعظيم براى تهران يا زوار قم هستند. شما در اين زيارتگاهها در ايام زيارتى كه مى‌رويد عده زيادى از مردم را مى‌بينيد كه حركت كرده و به آنجا آمده‌اند. در موقع حج عملاً مردمى كه در اجتماع بزرگ حج زندگى مى‌كنند از حداقل زندگى بهره‌مند هستند و همه هم تقريباً با همان حداقل زندگى مى‌كنند.

حج، اگرچه نمى‌گويم يك نمونه از زندگى اقتصادى بدون فاصله است، اما لااقل با فاصله كم است همراه با تعيين حداقل زندگى براى اين مردم كه كسى گرسنه و فاقد مواد اوليه زندگى در آن جامعه نباشد. مسلمانها مى‌توانند سالى يكبار نمونه عملى آن را در موقع حج ببينند اما همينطور كه عرض شد اگر اشرافى گرائى عده‌اى از حجاج بگذارد. ما خيلى متأسفيم كه ما خود عرضه نداشتيم و نداريم كه تا وقتى كار به دست خودمان است اين جنبه‌ها را به دقت رعايت كنيم، حتى بعضى از علماى دينى ما به جاى اينكه خودشان كمك كنند به اين امر، با كمال تأسف بايد بگويم عملاً موقعى كه حج مى‌گزارند، حج آنها هم مشوق نوعى امتيازطلبى است. چون آن موقع كه بنده مشرف بودم بعضى از مراجع هم مشرّف بودند امتيازاتى را كه در آن موقع حج داشتند من حيث المجموع تقريباً ثروتمندترين حجاج هم نداشتند. اتفاقاً آقايى كه من از محبت شخصى او هميشه تشكر كرده‌ام خواست نسبت به خود ما هم چنين وضعى را تا مقدارى عمل كند كه من يكى دو بار هم تذكر دادم و تا آنجا هم كه ميسر بود جلو او را گرفتم.

وقتى من وارد جده شدم قرار بود با يك گروه از رفقايى كه نسبتاً اين اصل را رعايت