446عصبانى كنند؛ آن را وادار كنند به مقدساتِ اين اهانت كند، اين را وادار كنند به مقدسات و محبوباتِ او اهانت كند. بايد هوشيار بود؛ مخصوص حج هم نيست؛ در همۀ دوران سال و در همۀ ميدانها بايد هوشيار بود. جنگ شيعه و سنى، محبوب واقعى امريكاست. بعد از گذشت قرنها روبروى هم بنشينند - مثل كسانى كه در جنگ با همديگر روبرو مى‌شوند - با دلهاى پُر كينه نسبت به يكديگر حرف بزنند؛ اين او را سب كند، او اين را سب كند. هيچ بُعدى ندارد كه بخصوص در اين روزگارِ بسيار حساس، در مراسم حج كسانى را اجير كنند، براى اينكه اين اختلاف را ايجاد كنند؛ شما بايد هوشيار باشيد؛ مردم هوشيار باشند؛ روحانيون محترم كاروانها بايد با احساس مسؤوليت تمام نسبت به اين قضيه، متوجه باشند؛ بدانند دشمن چه مى‌خواهد. غفلت بزرگى است كه انسان به خيال اين كه از حقيقت دفاع مى‌كند، از نقشۀ دشمن دفاع كند و براى دشمن كار كند. ديگران پول مى‌گيرند، مزدور مى‌شوند و اين كار را مى‌كنند؛ عده‌اى عوامِ سطحىِ متعصب را هم ممكن است عليه شما، عليه عقايدتان و عليه مقدساتتان تحريك كنند. اگر با عمل متقابلى مواجه شوند، بلاشك به هدف خودشان رسيده‌اند؛ آنها همين را مى‌خواهند؛ مى‌خواهند ما را با هم گلاويز كنند تا خيال خودشان را راحت كنند.
از جمله غفلتهاى احتمالى در حج، يكى اين است كه كسانى به جاى شركت در نمازهاى جماعت، به جاى طواف مستحبى، به جاى حضور در فضاى معطر مسجدالحرام يا مسجدالنبى كه از دوران افتخار اسلام و دوران وحى و بعثت، اين همه خاطرات در اين دو محل وجود دارد - سراغ زرق و برقهاى بى ارزش و پوچ و بازارها و مغازه‌ها بروند، براى اين كه جيب دولتهاى بيگانۀ لاابالى نسبت به منافع مسلمين را پُر كنند؛ جيب كارگر و سرمايه دارِ آنها را با پول ايرانى و با ثروت ملى‌شان پُر كنند. به جاى شركت در نماز جماعت، به بازارگردى و دكان‌گردى بروند و اجناس را تماشا كنند. انسان متأسف مى‌شود وقتى بشنود هنگامى كه جمعيتِ باشكوه در مسجدالحرام يا مسجدالنبى مشغول اقامۀ جماعتند يا به اقامۀ جماعت مى‌شتابند، تعداد معدودى حاجىِ ايرانى - يا مرد يا زن - سراغ بازارها بروند؛ كيسه‌ها را زير بغل بگيرند و اجناسى را كه در شهر خودشان گاهى ارزان‌تر و بهتر از آن جا مى‌توانند پيدا