445انسان است. انسان، با خضوع، با توجه، با تضرع و با غرق شدن در ياد الهى، در آن مراسمِ عجيب و عظيم، در دل خود احساس امنيت مى‌كند؛ اين بزرگترين نياز انسان است. جهنمى كه قدرتهاى مادى و انگيزه‌هاى مادى در حول و حوش انسان به وجود آورده‌اند. انسان مى‌تواند با پناه بردن به حج، بَرد و سلام بهشت را در آن مكان و آن زمان خود به وجود بياورد.
چه غافلند كسانى كه مراسم حج و ايام حج و مناسك حج را وسيلۀ پرداختن به امر دنيايى كمرنگ مى‌كنند. حج را بايد با توجه، با حضور و با آداب به جا آورد. غير از مناسك حج و اعمالى كه تشكيل دهندۀ صورت حج است، ادبى هم وجود دارد كه روح حج است. بعضى اين صورت را به جا مى‌آورند، اما از روح و حقيقت آن غافل مى‌مانند. ادب حج، خضوع و ذكر و توجه است. ادب حج، احساس حضور در مقابل پروردگار در همۀ آنات است. ادب حج، پناه بردن به ساحۀ امن الهى است كه براى مؤمنين و متمسكين به ذيل توسل به ذات مقدس پروردگار، آن را فراهم كرده است.
بايد اين بهشت را شناخت و وارد آن شد؛ حج را اين طور بايد فهميد. ادب حج، مسالمت و مداراست. خشونت كردن با مؤمنين، دعوا كردن با برادران و فسوق و جدال در حج ممنوع است. ادب حج، فرو رفتن در حقيقت معناى حج و بهره‌بردارى كردن و توشه گرفتن از آن براى همۀ دوران زندگى است. ادب حج، برادرى و ايجاد محبت و وحدت است. فرصت ايجاد وحدت بين ملتهاى اسلامى و شعوب اسلامى، فقط در حج فراهم مى‌شود. اين همه انسان از اقصا نقاط عالم، همه به عشق كعبه، به عشق مرقد پيغمبر، به عشق ذكر الهى، به عشق طواف و سعى، خود را به آن جا رسانده‌اند؛ اين فرصتِ برادرى مغتنم است.
امروز يكى از اهداف اساسى استكبار و امريكا در دنياى اسلام عبارت است از ايجاد اختلاف؛ بهترين وسيله هم ايجاد اختلاف بين شيعه و سنى است. مى‌بينيد دستپروردگان استعمار در دنيا به مناسبت مسائل عراق چه حرفهايى مى‌زنند، چه سمپاشيهايى مى‌كنند و به خيال خودشان چه بذر نفاقى مى‌پراكنند. سالهاى متمادى است كه دست استعمار و دست قدرت طلبِ قدرتهاى فزونخواه غربى اين كار را مى‌كنند. در حج، فرصت خوبى براى آنهاست تا شيعه را از سنى، و سنى را از شيعه