264برخى روحانيان حجاز، حج را برخلاف سنّت انبيا و رسول اكرم صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام و حتى نظر علماى معاصر مراسم و مناسكى صرفاً فردى خواندند و توجه به مسائل اجتماعى و برپايى تظاهرات در حج را مزاحم حاجيان و حتى بدعت معرفى كردند و مشمول آياتى چون: «... و لاجدالَ فى الحجِ» (بقره: 197)، يا اجتناب از سبّ و لعن دشمنان حق (انعام:
108)، و انحراف از دين و جسارت به مكه و كعبه دانستند. دولت سعودى بر اين معنى تأكيد داشت كه از رسولاكرم صلى الله عليه و آله در مراسم جز تلبيه و دعا و نيايش روايتى وارد نشده و شعار دادن بر ضد دشمنان و فرياد زدن مغاير اهداف حج و معصيت است.
پس از حادثۀ ذىحجۀ 1407 / مرداد 1366، با توجه به عظمت واقعه و ميزان تلفات مردم عادى و بيدفاع (بيشتر زنان و جانبازان) و همچنين سوابق مراسم برائت از مشركين كه به آرامى برگزار شده بود، مرتكبين حادثه خود را مجبور به توضيح ديدند و حجاج را به اخلالگرى و ايجاد آشوب متهم كردند. در بيانيۀ رسمى وزارت كشور سعودى در هشتم ذىحجه، جزئيات بيشترى شامل آمار تلفات (402 كشته كه 275 تن آنان ايرانى - نيمى از كشته شدگان زنان - بودهاند و 649 زخمى) همراه اتهام اخلال در مراسم حج، هجوم آنها به طرف مسجدالحرام با چوب و سنگ و چاقو، درگيرى مأموران امنيتى با حجاج و زير دست و پا ماندن تعداد بسيارى از مردم، و ادعاى عدم تيراندازى به زوّار حرم با تأكيد بر مقابلۀ شديد با هر نوع هرج و مرج مطرح شد. به رغم پوشش خبرى يكسويۀ حادثه و پخش تصاوير و فيلمهايى از تظاهرات و شروع و خاتمۀ آن، از جزئيات نحوۀ قتل عام حجاج تصوير و فيلم در اختيار هيچ كشورى قرار نگرفت. همچنين دولت سعودى از پذيرش هيأت تحقيق اعزامى دولت جمهورى اسلامى ايران جلوگيرى نمود و تا مدتى از تحويل اجساد حجاج ايرانى و انتقال مجروحان نيز خوددارى كرد.
اطلاعات حجاج و علماى كشورهاى مختلف كه در مراسم حج شركت داشتند، در افشاى جزئيات ماجرا مؤثر شد. عدهاى از علماى برجستۀ لبنان در بازگشت از حج، و با ذكر مشروعيت مراسم برائت در حج، حملۀ نيروهاى مسلح به تظاهرات آرام مردم و تيراندازى به سوى حجاج و كشتار مردم بىدفاع، و شكستن حرمت حرم را محكوم