373

سروش آزادى

سروش آزادى از لابلاى اين پيمان به گوش هر خردمند بى‌غرضى مى‌رسد. با اين كه هر يك از مواد اين پيمان قابل تقدير است، ولى نقطۀ حساس و شايان توجه آن، همان «مادۀ دوم» است كه آن روز خشم گروهى را برانگيخت. ياران پيامبر صلى الله عليه و آله از اين تبعيض، فوق العاده ناراحت شدند و حرف‌هائى را كه نبايد دربارۀ تصميم رهبرى مانند پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله بزنند، زدند؛ اين ماده مانند مشعل فروزان هنوز مى‌درخشد، و طرز تفكر پيامبر صلى الله عليه و آله را در نحوه تبليغ و اشاعۀ اسلام معرفى مى‌نمايد و از ظاهر آن، احترام وصف‌ناپذيرى كه آن رهبر عاليقدر نسبت به اصول آزادى قائل بود، كاملاً هويدا است.

پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله در برابر اعتراض دسته‌اى از ياران خود، كه چرا ما پناهندگان قريش را تحويل دهيم، ولى آنان موظف به تحويل فرارى ما نباشند؛ چنين فرمود: «مسلمانى كه از زير پرچم اسلام به سوى شرك فرار كند، و محيط بت‌پرستى و آئين ضدانسانى را بر محيط اسلام و آئين خداپرستى ترجيح دهد؛ حاكى از اين است كه اسلام را از جان و دل نپذيرفته و ايمان او بر پايۀ صحيح استوار نبوده است و چنين مسلمانى به درد ما نمى‌خورد. و اگر پناهندگان قريش را تحويل مى‌دهيم؛ از اين نظر است كه اطمينان داريم خداوند وسيلۀ نجات آنها را فراهم مى‌آورد». ¹

نظر پيامبر صلى الله عليه و آله با اصول و موازين عقل و منطق همراه بود، و اين مطلب با گذشت زمان، به خوبى آشكار شد.

زيرا چيزى نگذشت كه بر اثر حوادث ناگوارى كه از اين ماده متوجۀ قريش مى‌گرديد؛ خودِ آنان، خواستار الغاى اين ماده گرديدند. چنان كه مشروحاً بيان خواهد شد.

اين ماده، پاسخ كوبنده‌اى است نسبت به غرض‌ورزى بسيارى از خاورشناسانى كه اصرار مى‌ورزند علت پيشرفت اسلام را، همان زور شمشير قلمداد كنند. آنان نمى‌توانند اين افتخار را براى اسلام ببينند كه چگونه در مدت