143 قال: فجعل الله عزوجل تلك الاجابة، شعارالحج» . ¹

در حقيقت گفتن اين ذكر، داخل شدن در جرگه لبيك گويان از آدم تا خاتم و تا قيام قيامت و قرار گرفتن در صف پاسخ دهندگان به نداى الهى است.

شش. حركت هماهنگ توحيدى با نظام هستى

همه عالم هستى، به سوى خدا در حركت است وانسان نيز شتابان به سوى او سير مى‌كند: يٰا أَيُّهَا الْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِيهِ ²«تلبيه» ظهور بخشيدن به اين حركت توحيدى است كه حج‌گزار با آهنگ فرح‌زاى «لبيك»، به سوى خدا حركت مى‌كند و تمام آنچه در اطراف او است. در اين آهنگ با او همراهى مى‌كنند. پيامبر اكرم (ص) مى‌فرمايد:«ما من ملبّ يلبّي الا لبّي ما عن يمينه و شما له من حجر او شجر او مدر حتي تنقطع الارض من‌ها هنا وها هنا» ³و امام على (ع) مى‌فرمايد:«ما من مهل يهل بالتلبيه الا اهل من عن يمينه من شيء الي مقطع التراب و من عن يساره الي مقطع التراب». ⁴ امام باقر(ع) نيز فرموده است:«احرم موسي(ع) من رملة مصر... فلبي، تُجيبه الجبال». ⁵

هفت. بازگشت به سوى خدا

حقيقت «تلبيه» توبه است و در هر بازگشتى، دو توبه نهفته است: «توبه من الله» و «توبه من العبد». به دنبال توبه، مغفرت و نزول رحمت