34به نقطهاى ديگر انتقال داده مىشد، اطلاق مىگرديد. نوع ديگر «بئر» يعنى چاه بود كه آب را از چاه درآورده استفاده مىكردند.
معاويه در دوران امارت خود، دستور داد تا چندين چشمه براى تهيه آب نقاط شهر مكه، ايجاد شود. 1 در مكه چاههاى فراونى نيز وجود داشت كه نخستين آنها زمزم بود، اما به سرعت بر شمار آنها افزوده شد. برخى از آنها مانند چاه ذى طوى، شهرت بيشترى داشتند و گاه دو يا سه چاه نزديك هم زده مىشد.
در پايان دوره اموى، براى نخستين بار استخر آب در عرفات ايجاد شد تا مردم براى استفاده از آن راحت باشند. پس از آن، هارون و سپس مأمون به تعمير چاههاى گذشته و ايجاد چاههاى جديد پرداختند.
يكى از معروفترين چشمهها يا آب متحرك در مكه، آبى است كه زُبَيده دختر جعفر فرزند منصور همسر هارون الرشيد براى شهر مكه فراهم كرد و به «عين زبيده» مشهور است. اين آب به زحمت از لابلاى كوه طاد، كه در خارج حرم است، فراهم گرديد و به حرم انتقال داده شد. همچنين به دستور وى، آب چشمه نعمان به عرفات انتقال يافت كه كار بزرگى بود. در واقع، دو چمشه «عين نعمان» و «عين عرفات» را عين زبيده خوانده و متعلق به او مىدانند. داستان جارى شدن اين آب و تعميراتى كه در طول قرنها روى آن صورت گرفته، خود موضوع كتابى مستقل است.
علاوه بر چشمه و چاه، گاه جايگاههاى خاص توزيع آب به عنوان «سبيل» هم