209از بررسى روايات و تاريخ تشريع وضو به دست مى‌آيد كه دو عامل سبب پيدايش انحراف از ظاهر آيه شده است:
1. سلطه‌ها و حكومت‌ها
سلطه‌ها و حكومت‌ها بيشترين تأثير را در تغيير حكم مسح پاها داشتند، بالاخص حجاج بن يوسف كه اصرار مى‌ورزيد بايد پاها شسته شود، زيرا آلودگى پاهاى نمازگزاران كه غالباً پا برهنه بودند، بسيار ناراحت كننده بود.
انس بن مالك، از اصحاب پيامبر¦ كه عمرى طولانى داشت، مدتى در كوفه زندگى مى‌كرد. به وى خبر دادند كه حجاج مى‌گويد: فاغسِلوا بطونَهما وظهورَهما : ظاهر و باطن، پاها را بشويند، وقتى وى اين جمله را شنيد، سخت شوريد و گفت: صَدَق اللّهُ وكَذِبَ الحجّاجُ قال اللّه تعالى: «وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ». 1
دعوت مردم بر شستن پا از طرف اموى‌ها بسيار جدى و سرسختانه بود به گونه‌اى كه فقيهان معاصر، جرأت مخالفت نداشتند.
احمد بن حنبل از اصحاب رسول خدا¦ از ابومالك اشعرى نقل مى‌كند كه وى به بستگان خود گفت: همديگر را خبر كنيد تا من نماز رسول خدا را براى شما بخوانم، وقتى همگان گرد آمدند، وى گفت : در ميان شما بيگانه‌اى نيست؟ گفتند: خير، وى ظرف آبى طلبيد، پس از شستن دهان و بينى، سه بار صورت و دست‌ها را شست، آنگاه بر سر و روى پا مسح كشيد و نماز گزارد. 2