104نگرديده، به مانند اين است كه احتمال دهيم در قانون اساسى ملّت بزرگى، تغييرى ايجاد شود، ولى كسى متوجّه آن نگردد. آيا ممكن است موادّ قانون اساسى يك ملّت دستخوش تحريف شود، ولى مردم نفهمند و سر و صداى آن بلند نشود؟ نقش قرآن در زندگى اجتماعى مسلمانان، به مراتب بيش از نقش يك قانون اساسى در زندگى ملّتهاى امروز بوده، و بدين ترتيب آن چنان افكار متوجّه آن بود كه اگر كمترين تحريف در آن رخ مىداد، با عكس العمل شديدى مواجه مىگرديد و اعتراضها از هر ناحيه شروع مىشد.
2. تاريخ مربوط به جمعآورى قرآن در زمان پيامبر اكرم (ص) و اهميّت فوق العاده وويژهاى كه آن حضرت و مسلمانان به حفظ و كتابت قرآن نشان مىدادند، ثابت مىكند كه حتّى كم شدن كلمهاى از قرآن كريم به هيچوجه امكان نداشته است.
به شهادت تاريخ، در زمان پيامبر خدا(ص) عدّه زيادى از مسلمانان دانشمند كه تعداد آنان را تا چهل و سه نفر نوشتهاند 1 به دستور آن حضرت هر آيه و يا سورهاى را به محض نزول، مىنوشتند و اين نوشتهها با اهتمام و كوشش هرچه تمامتر در ميان مسلمانان نگهدارى مىشد. معروفترين آنها كه اهتمامشان به نوشتن قرآن به مراتب بيش از ديگران بود، حضرت على بن ابى طالب(ع) و زيد بن ثابت بودند و بدين ترتيب از قرآنهايى كه به وسيلۀ اين افراد نوشته مىشد، نسخههاى متعدّدى در ميان مسلمانان وجود داشت كه در قرائت و استفاده از قرآن، مرجع شبانهروزى همه مسلمانان بود.
علاوه بر اين، عدّه زيادى از مسلمانان، آيات و سورههاى قرآن را از بر كرده بودند. اينها در كار حفظ قرآن بسيار دقيق بودند و سعى