43
1. مبالغه در تعبّد انسان نسبت به خداوند
گاهى افراطگرى در تعبّد وبه تعبيرى ديگر خشك مقدسى، انسان را وادار به بدعتگذارى در دين مىكند، كه مىتوان نمونه آن را در وضوى غسلى دانست. برخى براى توجيه شستن پاها در وضو مىگويند: «شستن پا ووارد شدن با پاى نظيف در مسجد بهتر از آن است كه انسان پا را مسح كند وسپس با پاى كثيف وارد مسجد شود».
جواب اين توجيه اين است كه انسان مىتواند اول پاى خود را بشويد و خشك نموده، سپس به جهت وضوى نماز پاهايش را با نيت تعبّد مسح نمايد.
2. متابعت از هواى نفس
انسان هنگامى كه تاريخ مدعيان نبوّت وبدعتگذاران را مطالعه مىكند پى مىبرد كه پيروى از هواى نفس نقش بهسزايى در ظهور وبروز رفتار ناشايست آنها از جمله بدعتگذارى داشته است.
ابن ابى الحديد در «شرح نهج البلاغه» نقل مىكند كه حضرت على(ع) گذرش به كشتهشدگان خوارج افتاد وفرمود:
بؤساً لكم لقد ضرّكم من غرّكم. فقيل: ومن غرّهم؟ فقال: الشيطان المضلّ والنفس الأمّارة بالسوة... 1بَدا به حال شما، هر آينه كسانى كه شما را گول زدند به شما ضرر رساندند. به حضرت عرض شد: چه كسانى آنان را گول زدند؟ حضرت فرمود: شيطان گمراه كننده ونفسى كه امر كننده به بدى است...