96 شويم. اگر از انسان زنده درخواستى مىكنيم، از باب كسب است، نه خلق و ايجاد. بنابراين، درخواست از مخلوق از روى اكتساب، شرك و كفر به شمار نمىآيد. پس تكفير مسلمانان بىمعناست. اگر فرض كنيم كه مرده توان انجام كارى را ندارد، در واقع كسى كه او را صدا زده و از او طلب كارى كرده، مرتكب اشتباه شده است. بر اين فرض، اشتباه استغاثه كننده در اعتقاد او به اسباب است، نه اعتقاد در گستره الوهيت. برخلاف گمان جاهلان، اعتقاد سببيت درباره غير خدا، اعتقاد به الوهيت غير خدا نيست. [بنابراين، اقدام فرد اشتباه كننده، شرك نيست؛ بلكه بايد او را از اين جهل بيرون آورد.] حال آنكه ما ثابت كرديم استغاثه به مرده اشتباه نيست؛ بلكه تندروها در اشتباهند. اگر اين توسل به منزلت و جايگاه مرده [نه روح مرده] نزد خداوند باشد، در اين صورت مسئله روشنتر است؛ زيرا مرگ جايگاه فرد را نزد خداوند تغيير نمىدهد.
سؤال: آيا پيامبر(ص) نسبت به آموختن نوعى از توسل به درگاه خداوند كوتاهى نموده يا امرى كه انسان را به خدا نزديك مىكند، فروگذارى و آن را تبيين نكرده است؟
پاسخ: رسول خدا(ص) در اين باره از چيزى فروگذار نكرده و هيچ نوع ارتباطى با خداوند را ترك ننموده است. در حديث عثمان بن حنيف، شيوۀ ارتباط با خداوند را آموختيم. همچنين ايشان به حق خويش و حق انبياى پيش از خود نيز متوسل شدهاند. در سخنان پيشين، روايات مربوط به اين موضوع را بيان كرديم و يادآور شديم كه حضرت آدم(ع) نيز پيش از وجود پيامبر(ص) به ايشان متوسل شدهاند.