44آنچه در مورد اين فقيه و محدث بزرگ زمان غيبت صغرى قابل تامل است اين است كه ايشان در مقدمه كتاب «من لا يحضره فقيه» مى‌فرمايد : «قصدت الى ايراد ما افتى به و احكم لصحته و اعتقد فيه انه حجة فيما بينى و بين ربى . » ¹ مقصودم از اين كتاب آوردن رواياتى است كه به آنها فتوا مى‌دهم و حكم به صحت آنها مى‌كنم و معتقدم كه آنها ميان من و خدايم حجت است.

مرحوم علاّمه حلى (648 - 726 ه.ق) در منتهى المطلب فرموده: روايت حلبى دلالت دارد بر جواز طواف در خارج از مقام به هنگام ضرورت ²و همچنين گويا ايشان در مختلف ³ نيز تمايل به فتوا به مضمون خبر حلبى نشان داده است.

سيدمحمد بن على موسوى عاملى (متوفاى 1009 ه. ) در مدارك الاحكام فرموده: ظاهر عبارت شيخ صدوق، فتوا به مضمون روايت حلبى است و اين فتوا بعيد نيست؛ «و نقل عن ابن الجنيد أنه جوز الطواف خارج المقام عند الضرورة، و ربما كان مستنده ما رواه ابن بابويه فى الصحيح، عن أبان، عن محمد الحلبى، قال: سألت أبا عبد الله (ع) (ع) عليه السلام عن الطواف خلف المقام، قال: «ما أحب ذلك، و ما أرى به بأسا، فلا تفعله إلا أن لا تجد منه بدا» و مقتضى الرواية الجواز على كراهية، و ظاهر الصدوق الإفتاء بمضمونها. و هو غير بعيد، إلا أن المشهور أولى»؛ ⁴محقق سبزوارى (متوفاى 1090 ه. ) در ذخيره فرموده: فتوا به مضمون روايت حلبى ندادن مشكل است؛ «و العدول عن هذه الرواية مشكل إلا أن الاحتياط فى هذا القول المشهور». ⁵مرحوم شيخ «حر عاملى»، با تعبير «يجوز فى الضرورة» ⁶، قائل به جواز طواف خارج از محدوده و يا ضرورت شده است.