109
سه. محدوده طواف در ضلع حجر اسماعيل
يكى از مباحث مهم طواف و محدوده آن، مقدار محدوده طواف در ضلع حجر اسماعيل است. با گسترش وسائل رفت و آمد و كثرت زائران بيت الله الحرام به ويژه در ايام حج تمتع و يا حتى در ايام عمره رجبيه و رمضانيه مشكل طواف در محدوده معين به خوبى آشكار مىشود. و آنچه مشكل تر از طواف در محدوده سيزده متر و نيمى است، طواف در نيم دائره حجر اسماعيل مىباشد و مخصوصا وسط اين نيم دائره كه بيش از سه متر و اندى مجال نيست، زيرا حدود ده متر از اين حد را طول حجر اشغال كرده است.
روشن است كه اگر چنانچه قائل به محدوهاى براى طواف نباشيم و در كل مسجد طواف را جايز بدانيم، در ضلع ركن عراقى و ركن شامى كه حجر اسماعيل واقع شده است نيز مشكلى براى طواف پيش نخواهد آمد و جايى براى طرح چنين مسالهاى وجود ندارد؛ زيرا هر گاه صدق عرفى بر طواف وجود داشته باشد، طواف صحيح خواهد بود، حال چه داخل محدوده بيت و مقام و چه خارج از آن.
اما چنانچه نظر مشهور در حد مطاف را (فاصله ميان خانه و مقام) بپذيريم، يك پرسش اساسى طرح مىشود و آن اينكه، مبدأ اين فاصله (26/5 ذراع) ديوار خانه خدا است و يا ديوار حجر اسماعيل خواهد بود.
اگر مبدأ را خانه خدا بدانيم، اين فاصله بايد در همه اضلاع كعبه معظمه رعايت شود و بالطبع در ضلع ركن عراقى و ركن شامى كه حجر اسماعيل واقع شده، محدوده طواف (شش ذراع و نصف) بسيار كم خواهد شد؛ و حال آنكه اگر مبدأ را حجر اسماعيل بدانيم، در ضلع مذكور نيز محدوده، همچون بقيه اضلاع 26/5 ذراع مىباشد، كه در اين صورت مشكل عمومى تا حدودى برطرف مىشود.
ريشه اين اختلاف در اين است كه آيا حجر اسماعيل جزء خانه خدا محسوب مىشود يا خير؟
اگر معتقد باشيم كه حجر اسماعيل جزء خانه خداست بالطبع بايد محدوده طواف را از ديوار حجر محاسبه نمائيم.