217ديگران هم نفوذ دهيم و گمشدهاى كه اينجا بايد پيدا كنيم، تحول معنوى است كه با دستورالعمل و آموزش و گزينش و برنامه تحقق پيدا نمىكند. اگرچه همۀ آنها بايد باشد؛ اما آنچه مىتواند انسان را متحول كند، عمق بخشيدن ذكر خدا در دل است. هر چه عمق آنزياد شود، آثارش در وجود انسان بيشتر خواهد شد.
چه كسى مىتواند اين تحول را ايجاد كند؟كسى كه ذكر خدا در وجود خودش عمق پيدا كرده باشد. خدايا، حال نوبت توست كه به ما كمك كنى تا حالى پيدا كنيم و بتوانيم در ديگران اثر بگذاريم.
در كتاب «عدۀالداعى» آمده كه اگر عالم به علمش عمل نكرد، خداوند مىفرمايد: هفتاد عقوبت باطنى برايش هست كه يكى از آنها اين است كه لذت ذكر مرا نمىچشد. بنابراين كسى كه از ياد خدا احساس لذت نكند، چگونه مىتواند آن را به ديگران توجيه كند و انتقال دهد. تمام محرمات احرام براى اين است كه انسان خدا را فراموش نكند و فقط خدا را در وجود خود ببيند.
نكتۀ دوم اين است كه كارگزاران حج، علاوه بر ذكر زبانى و قلبى بايد ذكر عملى خاص حج را هم داشته باشند. «من اطاع الله فقد ذكر الله... و من عصى الله فقد نسى الله» 1. از اين رو كسى كه به مسؤوليت خود عمل مىكند، اين ذكر است.»
وى با اشاره به روايتى در خصال شيخ صدوق كه دربارۀ اقسام ذكر است گفت: «افراد ذكرشان در حالات و مكانها و زمانها متفاوت مىشود، ذكر كسى كه در خدمت حج است، اين است كه مسؤوليت خود را به خوبى انجام دهد؛ لازم است كه زائران را نسبت به مشكلات توجيه كنيد.»
در پايان، سرپرست حجاج، نكاتى را دربارۀ وظايف روحانيون به آنها يادآورى كرد.